Imię i nazwisko osoby sporządzającej transkrypcję: Agnieszka Feliks 
Wywiad: A_ŁAP087_1052.1_M09 
Czas nagrania: 1 godz. 51 m 01 s 
            Ankieter: Agnieszka Feliks 
  
M: Między innymi chciałabym porozmawiać o pana stowarzyszeniu na samym początku właśnie. Żeby pan opowiedział w jakich okolicznościach ono powstało, taką krótką historię początków stowarzyszenia.  
R: Powstanie tak jak powiedziałem zawdzięczamy inicjatywie wójta, który wtedy widział potrzebę takiego stowarzyszenia, które by wspierało samorząd, było takim jeszcze ciałem dodatkowym pozarządowym, jak to się nazywało. [wchodzi pani, dyrektor podpisuje plik dokumentów] I w związku z tym, że tak to wyglądało, że takie potrzeby myślę były, bo te organizacje pozarządowe miały wspierać samorząd o wnioski, o jakieś tam potrzeby społeczne, natury takiej powiedziałbym bardziej uaktywnienia tych ludzi spoza rady. I ta inicjatywa spotkała się z dobrym odzewem. Założyliśmy Stowarzyszenie Promocji i Rozwoju Gminy Łapanów. Większość radnych przystąpiła, trochu biznesu, nazwałbym to ludzi, którzy prowadzą jakąś działalność gospodarczą. I na początku było to z takim entuzjazmem pojmowane. Ja nawet zorganizowałem parę takich spotkań, zaprosiłem tutaj znanych ludzi, którzy nam tam próbowali doradzać, czy to z biura pracy, czy to z bankowości. I zaczęliśmy mieć problemy jak to stowarzyszenie ma funkcjonować, czym ma się zajmować. Sam statut ładnie opisuje, bo tam jest w statucie działalność taka i taka. Natomiast stricte jakie to by były sprawy i czym by się mógł tam ten bezpośrednio zajmować zarząd, czy jakąś działalność prowadzić, było bardzo trudne do określenia.  
M: Czyli nie było takich wyznaczonych celów bardzo konkretnych?  
R: Są to tak pobieżne, żeby tam zawierało w tych celach wszystko jeżeli chodzi o zagospodarowanie terenu, żeby tam się mieściło trochu z tym funkcjonowaniem gmin, jeżeli chodzi o promocję środowiska. W tym statucie w zasadzie były zawarte, tak jak i we wszystkich tych statutach wymiany gospodarcze, tak to się nazywało, nawiązywanie współpracy, żeby statut zawierał szerokie tam spectrum. I to stowarzyszenie z tego co ja obserwowałem od tych samorządowców, to miało tak wspierać. Kiedy powstanie jakiś projekt, to żeby do projektu włączyć jeszcze społeczność lokalną, pozarządowe i te punkty, które kiedyś czy to w programach PHARE'owskich czy to z Europejskiego Funduszu później, zawsze były punktu jeżeli włączyło się w działalność pozarządowe organizacje, to ciało opiniodawcze takie społeczne bardziej, a w jakiś sposób zarejestrowane i działające. I udało się w paru przypadkach. Nasze stowarzyszenie włączyło się w takie zdobywanie środków tutaj z terenu gminy, jako że na gminie jeszcze inne Domy Kultury, Straż, bo to też powstały stowarzyszenia, również z działalnością publiczną. Że byliśmy takim opiniodawczym, mniej twórczym, stowarzyszeniem.  
M: Mniej twórczym?  
R: Mniej twórczym ze względu na to, że po jakimś okresie zaczęło to wszystko słabnąć. Spotkaliśmy sie raz, drugi na takim, jak powiedziałem, tyle zarządu, paru tych członków, którzy nie bardzo widzieli rolę tego stowarzyszenia. Bo tak: płacić składki to za co? Ci, których było więcej stać, to pamiętam mówią tak "a, doradztwo, takie coś, przy mojej firmie co mi tu kto doradzi, to ja wolę sobie zapłacić i tu nie będę się opierał na tym stowarzyszeniu". Jeżeli chodzi o sam lokal, żeby był adres, telefon, biuro, powstał problem, kto to ma wziąć.   
M: Kto ma się tym zająć?  
R: Kto się ma zająć. Więc najpierw adres był w Domu Kultury, no bo gdzieś trzeba adres podać, nie? No jak? Jeżeli stowarzyszenie istnieje, podaliśmy adres niby Domu Kultury numer w Łapanowie. Poczta gdzieś tam pójdzie do kogo? Jak tam nie ma prezesa, nie ma zarządu, więc siłą rzeczy, adres był stowarzyszenie i na moje nazwisko, dobrze że szkoła jest w rynku, to listonosz tu przynosił. Później sprawa taka podstawowa te składki. Z jednej strony ustalaliśmy, że to parę groszy będzie. Ludzie w ogóle uznali "po co ja mam płacić". Bo to pięć złotych, czy inne tam jakieś, no ale po co ja to mam płacić. Jeżeli to ma iść na konto, założyliśmy konto bankowe, wpłat było nie pamiętam ile tam, skarbnik by się z tego rozliczył. I później przyjęło to taką luźną formę. Powiem dzisiaj z perspektywy tych lat to istnieje to stowarzyszenie, ale jak większość stowarzyszeń tutaj, bo jest i Stowarzyszenie Promocji pamiętam i w Żegocinie, i w Wiśniczu itd., mało aktywne, prawie niewidoczne.   
M: Czyli mówi pan, że na początku zaczęło się z entuzjazmem, zostało stowarzyszenie założone...  
R: Tak, bo to był taki okres, "a może to politycznie się włączymy bardziej" ludzie tak widzieli, może ktoś ich będzie słuchał, może będą mieć coś do powiedzenia, takie problemy powiem pani szczerze. Przewoźnik, który miał problemy jak wejść na rynek, nie we wszystkich miejscach tutaj, bo był Kraków, Bochnia, Limanowa, on chciał rywalizować z PKSem tym popularnym. Więc on na jakimś tam etapie napotkał trudności jak ten rynek opanować. Więc on uważał, że może przez stowarzyszenie my mu pomożemy, o. Ale jaką siłę? To jest wszystko prawnie, jest to wolny rynek, więc jeżeli tak to widział. Później zaczęliśmy rozmawiać z tymi grubszymi, powiem szczerze, którzy widzieli potrzebę takiego spotkania. A w banku kredyt, ale zresztą co ja z wami będę mówił, jak kredyt udziela bank przecież, więc co my możemy jako stowarzyszenie, ani poręki, ani tam gdzie zorganizować. I sprawa się troszeńkę ruszyła po jakimś czasie, bo wstąpiliśmy jako stowarzyszenie do Forum Stowarzyszeń Przedsiębiorczości, które powołaliśmy w Bochni. Wtedy też był taki entuzjazm znowu przy starostwie. Zróbmy Forum Stowarzyszeń, niech to będzie zebrane te wszystkie stowarzyszenia z terenu bocheńskiego. Potem myśmy uznali może i Brzesko. Niejaki pan Maciąg z Tarnowa, on tam bywał zawsze, jak były gdzieś te stowarzyszenia bardziej promował, miał też tam stowarzyszenie, zaczął nam pomagać i myśmy zrobili takie zebranie, spotkanie i uznaliśmy, że otworzymy to w jakiejś formie innej. Utworzymy Forum Stowarzyszeń Przedsiębiorczości.   
M: To jakby taka organizacja nadrzędna, tak?  
R: Nie tyle nadrzędna, co miała skupiać te wszystkie takie...  
M: Taka koalicja.  
R: Forum miało na celu bardziej taką rzecz poszerzenia zakresu działalności, nie gmina tylko już powiat. A żeby to było poza powiatem to żeśmy weszli w Małopolskę. I nazwaliśmy to, że to jest Małopolskie Forum Rozwoju Przedsiębiorczości, stowarzyszenie. I później myśmy to już tak nad tą nazwą wypracowali Forum Stowarzyszeń Przedsiębiorczości Regionu Małopolskiego w ostateczności. Bo były różne głosy nad tym statutem. I to forum, któreśmy zarejestrowali miało bardzo takich działaczy już, w mieście bardziej już finansowo wsparcie. Otrzymaliśmy tam pomieszczenie od Urzędu Miasta, więc już był adres, nazwijmy to szczerze. Wcześniej wspierał starosta bocheński, choć to nie mogły być te stowarzyszenia w urzędzie. Kiedy otrzymaliśmy adres, to już było miejsce. No inaczej jest jak już ktoś przychodzi, jest szyld, jest gdzieś taka instytucja nazwijmy, czy to stowarzyszenie. I pan prezes Miśkowicz Tadeusz, który bardzo obrotnie podszedł do tego, chwycił się za wnioski, kiedy jeszcze te wnioski były możliwe przez stowarzyszenia do zdobycia. Wspólnie z Urzędem Pracy zdobyliśmy szeroki wniosek. To dotyczyło Wieliczki, Bochni, Brzeska, Limanowej. I to Forum Stowarzyszeń weszło w porozumienie z biurami pracy, rady zatrudnienia i był taki szeroki wniosek, który miał mówić o dywersyfikacji obszarów wiejskich i tam szukania innych rozwiązań w gospodarstwach wiejskich. I z tego tytułu poprzez wykładowców, poprzez jakieś środki, które spłynęły, poprzez te broszury, które tam były, które wydawać trzeba było przy tej okazji, to finansowo powiem tak wsparło, ta działalność taka była. Bo już była księgowa tam zatrudniona, już ktoś te wnioski zaczął pisać. To zaczęło ożywiać. Już ludzie się zaczęli uaktywniać, bo ci którzy tam wykłady prowadzili czuli potrzebę taką, że coś z tego stowarzyszenia jest, powiedzmy szczerze. I nawet taki szeroki wniosek, który był złożony, liczyliśmy że przejdzie, ale on był tylko jako doradztwo zawodowe. I prowadziliśmy w ramach tego forum takie doradztwo zawodowe, w którym mogli pytać się o to, jak założyć formę, początki. To było tak w ramach promocji zatrudnienia.  
M: I to tutaj ożywiło też działanie stowarzyszenia, tak? 
R: I to ożywiło, bo wtedy te stowarzyszenia zachęcały swoich członków, "jeżeli chcesz firmę założyć, a możesz wstąpić itd.". Później myśmy zrobili takie duże spotkanie, 5 lat temu to było, bardziej tak pod kątem jeżeli chodzi o Unię Europejską, zaprosiliśmy tutaj tych aktywnych przeciwników, udało się wejść w środowisko takie. Pod tym szyldem, powiem szczerze. Bo to było ważne, co robi Stowarzyszenie Rozwoju i Promocji. Natomiast generalnie tak jak mówię, jest to mankament, dlatego że te stowarzyszenia nie mają pieniędzy na podstawową działalność. Nie mają. Bo jeżeli powstaje stowarzyszenie i nie ma źródła finansowania poza tymi skromnymi składkami, jeżeli tam deklaruje się ktoś rozliczać, to już samo prowadzenie bank, konto. Myśmy mieli konto w banku, to z paru składek wyszło tak, że za konto trzeba było płacić tymi składkami, bo to też kosztuje, wydawanie, nawet powiem szczerze rejestr, 300 złotych, ktoś musiał na to dać. Krajowy Rejestr żeby wyciąg zrobić trzeba zapłacić następne pieniądze, ktoś musi na to dać, no skąd? No nikt nie da, trzeba założyć z własnych pieniędzy. I w zasadzie stowarzyszenie jest na papierze. Myślę może zebrać jeszcze ludzi, spróbować wybory odświeżyć, ale czy to się uda? Nie wiem. Bo mało dzisiaj ludzie widzą potrzebę takiego aktywnego działania. Nie widzą tego. Ludzie biznesu powiem pani szczerze...  
M: Nie uważają, że to jest potrzebne, tak?  
R: Nie, ludzie biznesu, małych firm takich powiedziałbym prowadzą sobie, bo ja się z nimi spotykam, bo mam możliwości. Oni mówią wprost "czemu ty mi zawracasz? czym? po co ja tam pójdę? co ty ode mnie chcesz? a daj sobie spokój! Potrzeba ci pieniędzy? Na co? Na piwo, na kawę, na książki? To choć, kupię ci" i tyle. No bo on nie widzi takiego, mówi "to jest strata czasu dla mnie, po co ja tam pójdę? co mi z tego przyjdzie?"  
M: W ogóle nie widzą możliwości, tak?  
R: "No co mi z tego przyjdzie?". No bo ich interesuje rzecz tego typu: przetarg, żebym wiedział, no to mam na Internet, bo z tego żyję. Jakiś tam, nie wiem, rzeczy, które by w firmie, doszedłem do wniosku, że nie tyle firmy, jak tutaj było dużo właścicieli sklepów. Oni nie chcą się integrować, bo jest to swego rodzaju konkurencja miejscowa taka, że oni nie bardzo ze sobą lubili rozmawiać. No bo jak rozmawiać z sąsiednim sklepem, jak on tutaj ma swoje ceny, ten ma swoje i każdy rywalizuje o klienta.  
M: Tak, to jak mogą współpracować w stowarzyszeniu.  
R: Więc w tym stowarzyszeniu ja tak myślałem, że spotkamy się, porozmawiamy. Oni przyszli, pili kawę, ale widziałem, ze ten kupuje w innej masarni, ten w innej, temat w ogóle sie nie kleił, jeden na drugiego patrzył trochu tak z przymrużeniem, o, żeby wiele nie powiedzieć. Już jest rozbieżność tak interesów, że - tak uważam - jaki oni mają wspólny interes. Były kiedyś takie święta jakieś gminne itd. O, to już jak tam hasło rzucimy, że do handlu, takie parę lat temu były takie głosy, żeby pozwolić stowarzyszonym tutaj, to oni mogą handlować, czyli konkurencję ograniczyć. No ale jaki sens i cel tego. Więc każdy dopatruje się nie tyle zysku, co jakichś profitów z tego, no profit też jest zyskiem. I tu widziałem taką rzecz. Później zaczęliśmy... ja szukałem wiele takich pomysłów miałem, że tych ludzi uda się ściągnąć. Więc oni poza takim towarzyskim stricte spotkaniem, poza jakąś tam osobistością, którą by poznali, to potrzeby nie widzieli. A liczyliśmy, że na biznesie jak oprzemy, na tych ludziach, którzy prowadzą biznes, prowadzą jakąś działalność, to wtedy finansowo oni wesprą, tak się to wydawało. No bo ktoś musi płacić. Zwykły śmiertelnik mówi "chłopie, no to co ja mam dawać co miesiąc składkę, na co? po to, żebym się spotkał z tobą?". Nie wiem. Są to stowarzyszenia w Żegocinie, też znam, przewodniczący tam próbują też działać, mają pod tym szyldem, ale tak: koła gospodyń wiejskich bardziej się tak włączyły, włączyły się gospodarstwa agroturystyczne, włączyły się tam znowu takie firmy, które tą promocją się zajmowały bardziej, pod tym kątem promocji. U nas też jest pod kątem promocji, ale tak jak mówię, promocja, reklama kosztuje. Ktoś musi na to dać.   
M: Czyli tutaj głównym takim ograniczeniem działalności było małe zainteresowanie mieszkańców, zaangażowanie się. 
R: Małe zainteresowanie mieszkańców, zaangażowanie się, a po drugie nie ma przekonania, że mi to jest potrzebne. No bo zaraz się każdy pyta "po co?".   
M: Czyli co z tymi celami początkowymi, udało się je jakoś zrealizować czy nie udało się ich w końcu zrealizować?  
R: To znaczy to stowarzyszenie na te lata obecne ono jest potrzebne, powiem, w tej formie w jakiej istnieje. Bo jeżeli trzeba, to zawsze można tą działalność bardziej ożywić, czy przygotować coś, co by się wiązało stricte z działalnością statutową. Natomiast żeby to było tak prężne jak zespół gdzieś tam regionalny, czy orkiestra, która się spotyka, bo pieniądze gdzieś tam są i grają, i występują, to powiem szczerze, no chyba się nie udało wiele takich stowarzyszeń rozwinąć. Bo baza raz, drugie – wsparcie finansowe. Jeżeli były takie programy, które w tej chwili są z Unii Europejskiej powiedzmy, to już prowadzono taki program, żeby nie musiała być prowadzona działalność, jeżeli chodzi o zatrudnianie księgowych itd. rozliczenia, że można by to było robić bez prowadzenia tej działalności. Ale jak poczytałem, to znaczy stowarzyszenie nie musi mieć, bo nie ma, ale i tak musi zatrudnić. Więc to jedno z drugim się wiąże, a znowu za darmo nikt nie robi z pieniędzmi, bo rozliczenie za frajer jest nieważne wręcz, no bo musi być umowa, że ktoś to robi z papierami, albo po prostu gratis. Ostatnio stowarzyszenie jakie powstawało przy kurii też, bo tam byłem z racji szkół, do których należymy. I to jest taki ciekawy program. Zresztą o szkole mówimy tutaj o naszych takich działaniach związanych z Janem Pawłem II i te zjazdy szkół odbywały się co roku w Polsce. Tylko że już przerasta możliwości organizatora. Jeżeli ktoś się zdobył na organizację zjazdu rodzin szkół noszących imię, to by musiał przyjąć 500 uczestników z całej Polski. Było i 200 np. gdzieś tam w kopalni na jeden dzień, drugi. Więc zaczęto zmieniać tą formułę i kurie czy diecezje zaczęły powoływać diecezjalne stowarzyszenia na rzecz rozwoju niby imieniem Jana Pawła, tak jak to było w kurii tutaj z inicjatywy krakowskiej. I kiedy też powoływano komisje itd. z entuzjazmem, powołamy stowarzyszenie, będziemy pomagać biednym dzieciom, będziemy organizować to i to, będziemy tam już statut cały, to ja tak trochu z boku patrząc na to nawet miałem szansę wejść w ten zarząd od razu sceptycznie podchodziłem do tego. Mówiłem "słuchajcie, to jest entuzjazm, to jest to wszystko ładnie, tylko powiedzcie mi ja to widzicie dalej". I powstało stowarzyszenie w Pcimiu, obok Pcimia jest tam w szkole w tej sąsiedniej adres. No i też rok ten sam problem, wyszły sprawy finansowe.  
M: Nie ma za co działać.  
R: Jest to w szkole, prowadzi dyrektorka, jest adres szkoły. Ale jak przyjdzie skąd pieniądze, jak działać, no to się trzeba wesprzeć tym, co się ma. Bo jak każde działanie u nas musi być finansowane. Księgowość już trzeba zapłacić etat, a kto to ma dać. Więc nie da się wyodrębnić tych środków z tych programów od razu, że "tak, otwieramy program, po otwarciu programy zatrudniamy z tych środków księgową". Tak prosto nie jest jak pani wie w tych programach.  
M: Chciałam jeszcze wrócić do założenia stowarzyszenia i do ludzi, którzy je założyli. Mówił pan, że było to z inicjatywy wójta tutaj. I czy ludzie, którzy zostali zaproszeni do założenia tego stowarzyszenia działali wcześniej razem czy oni po prostu wtedy się zebrali?  
R: Tak, tak. W stowarzyszeniu nie działali wcześniej w takiej grupie. Natomiast byli to radni, którzy już sama współpraca w radzie musiała być i w jakiś sposób byli związani z tą gminą i już umieli współpracować. Czuli taką potrzebą pracy poza radą, tak to uważałem.  
M: Czyli to radni założyli to stowarzyszenie?  
R: W większości byli radni, paru było tutaj, był i leśniczy, już nieżyjący, tak nazwałbym społecznicy. To nie działacze społeczni, a tacy społecznicy, którzy interesowali się trochu polityką, trochu środowiskiem. Ludzie którzy związani byli powiedzmy szczerze trochę i z polityką taką tutaj regionalną. Więc oni widzieli taką potrzebę dokooptowania jeszcze ludzi spoza kręgu tych radnych samych, którzy wyszli z inicjatywą. Trochu z urzędu gminy posiłkowaliśmy się pracownikami, żeby to wszystko prawnie też trzeba było opracować, statut, założenia, przeprowadzić to wszystko. Także urząd gminy był potrzebny i on to robił powiedzmy gratis.  
M: A czy ta grupa ludzi podejmowała przed założeniem stowarzyszenia jakieś konkretne działania razem?  
R: To znaczy nie byli to ludzie jakoś skupieni wokół jednego, nawet politycznie różnie to bywało, powiem szczerze. Raz byli z układów takich, bo to początki, zmiany następowały, a w stowarzyszeniu to tak chyba po raz pierwszy spotkali się z taką organizacją, która statutowo coś tam robiła.  
M: A czy mógłby mi pan teraz opowiedzieć o strukturze stowarzyszenia. Mówił pan, że została zarejestrowana, tylko nie powiedział pan w którym roku została zarejestrowana.  
R: Tu mam dokumenty, musiałby popatrzeć do tego, nie wyciągnąłem sobie, w rejestrze. No ale na pewno 10 lat temu będzie już koło dziesięciu lat.  
M: Czyli to będzie 1999 rok?  
R: Nie, nie, nie. Nie będzie 10, bo jest 8 lat, na pewno koło ośmiu lat. 10 lat tak powiedziałem, bo to było za poprzedniego wójta, teraz jest druga kadencja wójt, więc tu jest osiem lat, będzie w roku następnym. Dziewięć do dziesięciu lat może już to być. Tak to może być gdzieś w 2000 roku. Zobaczyłbym w tych dokumentach. I skład taki. Jest komitet założycielski, powstał komitet założycielski następnie było zabranie założycielskie. W zebraniu uczestniczyli ci wszyscy, którzy tam widzieli taką chęć. Wybraliśmy zarząd. Następnie było zarząd po ukonstytuowaniu się prezes, wiceprezes, skarbnik itd. jako to ciało, które miało tym wszystkim kierować. Zarejestrowane zostało w sądzie, zgłoszone, przyjęte. No i w zasadzie, tak jak mówiłem, ta działalność tak się zaczynała. Były zebrania dwa razy walne, ale już frekwencja była coraz mniejsza. Taka potrzeba na zebranie samo przyjść nie bardzo skutkowała, to też to, co powiedziałem. Łatwiej było zaprosić na coś, co się wiązało ze spotkaniem ze starostą może, z wicestarostą, z takimi osobami, które coś tam może wiedziały i mogły odpowiedzieć na jakieś dylematy, problemy. Bo tak to nie bardzo na takie zebranie, tam wybory, przyjść, wnioski, ludzie chętnie przychodzą, bo to ich nie interesuje. Oni nie widzą tego działania, "o czym my będziemy mówić, co to jest?". Więc tak to wygląda.  
M: A spotkania zarządu jak często się odbywały?  
R: Zarządu na początku mieliśmy chyba zaplanowane, żeby to było według statutu co jakiś czas, raz na kwartał, ale później zarząd się rozsypał. Rozsypał się nawet z tego powodu, że kiedy zmieniły się polityczne relacje i w radzie gminy, to ludzie z entuzjazmem przy jednych układach, kiedy już się nie dostali do gminy, przestali, poprzestali na tym, że zostali już bez zainteresowania działalnością. Wie pani, to jest tak w środowisku wiejskim. Jest się radnym, chce się prężnie działać, nagle przychodzi do wyborów, ludzie nie zostają wybrani na nową kadencję, wtedy przestaje się aktywnie udzielać. Jeżeli nie akceptują, to mam wszystko w nosie, i te stowarzyszenia, i te kluby i zaczyna spokojnie żyć. Mówi "już mnie na to nie nabierzesz". I to chyba ta jest przyczyna, że wielu tych ludzi, którzy byli, z inicjatywy odszedł wójt, zmienił się wójt, potem odeszli członkowie zarządu, jeden, drugi. I w sumie się tak to rozsypało już naturalnie. Zresztą to samo się stało z naszym bocheńskim, w którym byłem, że na ostatnim już zebraniu nie mogliśmy się wybrać nawet.   
M: Bocheńskim to znaczy?  
R: To mówię to Forum Stowarzyszeń, do którego...  
M: Czyli co, tamto też się posypało?  
R: Też zostało, zamknęliśmy naszą drogę. Jest formalnie, choć to jest już martwe w takiej formie powiem, na papierze zostało. Bo wybrać nawet zarząd doprowadziło się do tego, że przyszło tych sześciu czy pięciu i musiało wybrać 6-osobowy zarząd. Takie jest realia. Bo każdy kto był też, ze względów powiem szczerze niech to będzie politycznych, że ci którzy odpadli, czy stracili tam jakiś udział w tym całym, przestali się interesować. Nie widzieli perspektywy, a po drugie jak stracili pracę, nie ma pieniędzy, to trzeba się zająć poważną robotą, mówią, a nie w biurze siedzieć i czekać na telefon za swoje pieniądze.  
M: A czy pana stowarzyszenie posiada status organizacji pożytku publicznego?  
R: Nie, nie występowaliśmy w ogóle. Nie ma takiej potrzeby, nie widzę zresztą. Bo to nie bylibyśmy w stanie spełnić tych kryteriów z tej działalności.  
M: A jaka była liczba członków stowarzyszenia na samym początku? I czy potem się ona zmieniała? I jak to wygląda teraz?  
R: Liczba na początku była dosyć duża jak na tamte warunki, pamiętam założycieli, ale było koło dwudziestu chyba znalazło się założycieli na tym zebraniu. Później już na te zaproszenia odpowiedziało tak w granicach 15 osób. No i w zasadzie gdybym dzisiaj zwoływał zebranie to nie wiem bardzo czy będę w stanie ściągnąć 10 z tych, co było. Bo uznali, że to jest im niepotrzebne. Wielu z nich uznało, że to jest niepotrzebne. Tak, przyjdą, bo to mówię, jakby to prężnie działało to by może zainteresowanie było. Ale prężnie jak działać? No ktoś by musiał coś dla nich robić. To znaczy kto? "Weźmy się i zróbcie", nie? To jest taka zasada. Coś tam trzeba, "to dobrze, zrób", "no ale co?". Wie pani, to trzeba miejsce znaleźć. Jak miejsce, to wydzierżawić, zapłacić, przyjąć – ktoś to musi zrobić. Gdzie spotkanie? W Domu Kultury. Dobrze. I teraz – po co? Przy pustym stole? No to dajcie na oranżadę, może paluszki, o czym będziemy rozmawiać? Stąd mówię, że taka działalność to trzeba takich pasjonatów mieć, takich ludzi, którzy coś jeszcze widzą poprzez to zrobić. Pamiętam tamte lata, kiedy powiem szczerze przy awansach zawodowych nauczycieli tu paru nauczycieli wciągnąłem w taką działalność.  
M: Do tego stowarzyszenia, tak?  
R: Tak. Taką widzieli potrzebę, że poprzez stowarzyszenie mogą coś tam zrobić, nie? Jak będzie zebranie o Unii przyjdzie młodzież, przyjdzie w środowisku ktoś tam. No to się udało jakieś spotkanie zrobić. Zaprosiliśmy człowieka, więc jakaś tam dyskusja była. No ale to byli ludzie, rozeszli się, przeszło.  
M: Czy stowarzyszenie zatrudnia jakichś pracowników na etat?  
R: Nic. Nigdyśmy nie zatrudniali. Papier, pieczątki tu mam w biurku i to tam napiszę, to wypełniłem, ewentualnie urzędnicy w gminie. Mam tam tych ludzi.  
M: A wolontariuszy? Współpracowali państwo z wolontariuszami?  
R: Nie, nie mieliśmy takiego czegoś, żeby to było nawiązywanie w ramach wolontariatu, tak jak to jest umowa, wolontariat, żeby to było – nie. Nie było.  
M: A czy planujecie państwo zatrudnić jakiegoś pracownika albo podjąć współpracę z wolontariuszami?  
R: Nie planuję i tylko się zbieram z taką rzeczą, żeby zebrać jeszcze tych członków, którzy by chcieli być aktywni. I tak to się chyba stanie, że albo ktoś to będzie widział potrzebę jeszcze i 3-4 jak znajdzie się takich, żeby przynajmniej trzech chciało. Ale sądzę, że będzie bardzo trudno. Bardzo trudno. Bo to cel jakiś tego musi być. A mówię dzisiaj cel to jest jeden, finansowa strona. Każdy myśli co z tego będzie miał, czy zatrudni się, czy samozatrudnienie, czy pieniądze. Wie pani, dziś jest człowiek ustawiony inaczej. Jak jest dobrze finansowo, to on takich rzeczy nie szuka, bo rozrywki ma inne. Będzie się zajmował czym innym. Natomiast ci, którzy by to robili, to pierwsze pytanie "co ja z tego będę miał?". To jest dzisiaj modne.  
M: Taka roszczeniowa postawa?  
R: Nie tyle roszczeniowa, tylko jeżeli będzie w klubie, to co on z tego będzie miał. Bo jak się do czegoś należy, coś się robi, to jest przekonanie "jakby oni nie mieli nic z tego, to by nie robili", nie? No tak w środowisku mówią. "Ty przecież tam należysz, no to jak? Z tego nie masz nic? Jak to? Przecież ci płacą, nie?". Wie pani. No a jak inaczej? No to jaki cel? Pani sama przecież wie, jeżeli pani coś robi, brać samochód, paliwo i jechać do jakiejś tam miejscowości, tracić czas po południu, rozmawiać i w jakim celu? Satysfakcję ci to przynosi? No, pytanie. "Dajże sobie spokój, siądź sobie, masz tyle miejsca, odpocznij a nie jedź, po co". To jest takie odczucie w środowiskach. W mieście też powstały ładne inicjatywy, w Hucie w Krakowie, gdzie pani czyta przecież czy na Internecie "odbudujmy stary Kraków, Hutę gdzieś tam", inicjatywa, "przejście zróbmy", ludzi znajdą, "odmalujemy", bo to dzielnica taka. No ładnie to tak wszystko jest. Pierwszy entuzjazm. A potem jak się przyjdzie rozliczyć kto to zrobił, skąd farba, kto dał, jeszcze kogoś tam wezwą „a jak wyście to zrobili?”, pozwolenia. To machnij ręką, odejdź. 
M: I święty spokój wtedy, tak?  
R: I będzie święty spokój.  
M: A jak wygląda podejmowanie decyzji u pana w stowarzyszeniu?  
R: Decyzji nie ma do podejmowania prawie żadnych. Bo jak nie ma działalności? A taką decyzję, która była by tam, nie wiązała się ani z finansami, ani z... jakąś opinię, którąś gdzieś tam pamiętam czy nie tyle opinię co wyglądałoby to w ten sposób, że... nawet nie wiem, jak to nazwać. Było, że kiedyś tam włączeni jesteśmy do jakiejś działalności może, w jakimś programie sobie coś przypominam, no to indywidualnie podejmowałem, że akceptuję i tyle. I na tym się kończyło.  
M: Pan jako prezes, jednoosobowo, tak?  
R: Jako prezes, wystarczyło i tyle było. A sprawozdanie, które składamy piszemy "nie ma żadnej działalności", to co jest tam do GUSu do tych wszystkich statystyk i istniejemy na tej zasadzie.  
M: A od samego początku istnienia musiały być jakieś decyzje podejmowane, bo była jakaś działalność.  
R: No nie było działalności stricte, tak jak mówię. Więc decyzje przez zarząd podjęte były, jedną chyba decyzję pamiętam czy dwie o przystąpieniu do tego stowarzyszenia, do Forum Stowarzyszeń, dalej i delegatów jeszcze bodajże, to z tamtych lat coś pamiętam. A później już takich decyzji nie było, bo nie było potrzeby mówiąc wprost.  
M: To proszę opowiedzieć mi teraz jak wyglądają relacje pana stowarzyszenia z innymi organizacjami pozarządowymi tutaj w terenie, w rejonie.  
R: No to, co powiedziałem, należeliśmy do Forum Stowarzyszeń.  
M: I tylko to, tak?  
R: To było to i na wymianie takiej kiedyś były gościnne małopolskie, taki program był parę lat temu, kiedy to były 3-4 stowarzyszenia wspólnie. Ale to robiło znowu stowarzyszenie, nazwy teraz nie pamiętam, nie kojarzę, że zaproszeni byliśmy i taka wspólna była inicjatywa wtedy programu jakie widzimy. Ale to były te programy prowadzone na temat rozwoju poszczególnych w powiecie, czy części powiatu, tak jak my mieli Żegocinę, Trzcianę, Łapanów, jakie tu widzimy wspólne inicjatywy, wspólne przedsięwzięcia. To takie było spotkanie wtedy.  
M: Jakie możliwe by były, tak?  
R: Te stowarzyszenia brały udział w wspólnym takim wypracowaniu nie tyle programu, co swoje argumenty przedstawialiśmy. Co by było tutaj w Łapanowie, co by było we Trzcianie, co było w Żegocinie. A później Żegocina to przejęła bardziej, bo tam mają chyba Ziemi Żegocińskiej... Jakąś bazę znaleźli większą, powiedziałbym. Bardziej oparte to jest na takich społecznikach, bo powiem szczerze, niełatwo pogodzić dwie rzeczy. Zajmować się i swoją pracą, jeszcze na stanowisku, a jeszcze popołudniami stowarzyszenia. A każdy by chciał, żeby to jeden robił. Nikt tego nie chce wziąć. Teczka cała i nikt tego nie chce wziąć. Wie pani, najlepiej, żeby to było tu, bo później nie ma komu tego przekazać.  
M: A czy w tym momencie kontaktujecie się państwo z jakimiś innymi organizacjami?  
R: Nie mamy kontaktu żadnego. Nie ma takich spotkań. Ja znam osobiście prezesów tych stowarzyszeń, z którymi tam rozmawiam na jakimś spotkaniu takim nazwijmy o charakterze innym. Ale jakaś wymiana, żebyśmy tutaj coś w zamiarze mieli jako stowarzyszenie nie ma takiego czegoś.  
M: Dlaczego nie ma tych kontaktów?  
R: No bo nie wiem też jaka potrzeba?  
M: Nie ma potrzeby?  
R: No jaka? Że spotkam się z prezesem Marcinkiem, będziemy rozmawiać, on ma swoje, my mamy swoje, no i teraz dalej prezesi, a członkowie czy ktoś jaką potrzebę będą widzieć.  
M: Czyli to cały czas rozbija się o niechęć tych członków.  
R: Ja wiem czy niechęć? Trzeba może kogoś, kto by jakąś, to co mówiłem chwilę temu, żeby to było 3-4 jakichś zapaleńców, którzy poświęcą swój czas, włożą pieniądze i teraz co z tego będą mieli? Też nie wiem jaki cel osiągną. No bo jaki cel?  
M: Ale wystarczyło by tych trzech czy czterech?  
R: Ale do jakiego celu? Bo jaki cel? Jak wszystko mają, jest ogólne zadowolenie, to co będą się martwić?  
M: No tak, to nie ma czego szukać wtedy.  
R: Wie pani, najlepiej jest jak są problemy. Albo te problemy się ujawnia, albo się unika problemów, więc się to tłumi wszystko i każdy siedzi, woli się nie odzywać. I to wtedy nie ma drożdży, nie ma zaczynu. Pani wie jak jest w polityce wszędzie. Ten zdobywa, kto się buntuje, kto widzi inaczej, kto jest w opozycji. Jak nie ma opozycji, bo nie ma, środowisko jest tak zgrane nazwijmy to, że wszystko jest w porządku, to nikt się nie odezwie. To się umocni i będzie trwało. Tak wygląda sytuacja. I nie ma potrzeby, bo może by tam coś widział, ale po co się odzywać? I wtedy zostaje co? Chwalić? No to już się wszyscy tak chwalimy, że jeden przez drugiego. Dzisiaj przeszliśmy, zresztą jak pani widzi, samorządy już się opierają tylko na tym, żeby przetrwać. Bo jak gdzieś tam jest gorzej, mamy przykłady tutaj, to znowu się korzysta. Nie wiem. Aktywność upada, bo jeżeli nie ma drożdży, nie ma problemu, to ludzie nie przychodzą.  
M: A mówi pan, że nie utrzymujecie kontaktów z innymi organizacjami. A czy była kiedyś taka sytuacja, że otrzymaliście pomoc od jakiejś innej organizacji pozarządowej?  
R: Nie zdarzyło się.  
M: Albo stowarzyszenie pana udzieliło pomocy jakiejś innej organizacji?  
R: Nie zdarzyło się, poza współpracą jak powiedziałem, żeby udzielić komuś. Jaka to forma miałaby być pomocy? Co mu pomóc? Finansowo? Pozbierać składkę? Nie było żadnej takiej działalności w tym zakresie.  
M: Nie było żadnej pomocy. A jak pan rozumie współpracę między organizacjami pozarządowymi? Na czym powinna ona polegać? Jak powinna wyglądać pana zdaniem?  
R: Wie pani, to jest dzisiaj bardzo trudne powiedzieć na czym by to miało polegać. Bo z jednej strony mówimy o środkach, które trzeba wykorzystać i tylko tu by był punkt zaczepienia. Tylko tu punkt zaczepienia. Żeby środki, które mają napłynąć do samorządów, czy mają być wykorzystane, czy to kapitał ludzki, czy to w jakiejś innej formie te miękkie, twarde, bo tam nie wiem, co tam zajmowali. Żeby ta współpraca była i program zdobywał punkty, to ona musi być szersza i powinny przystępować dwie, trzy gminy i dwie, trzy organizacje. I powinniśmy partnerstwo nawiązywać, żeby wzmocnić te grupy. Łączy nas wspólny interes itd. Tylko to, co powiedziałem od razu na początku. Jeżeli dzisiaj te organizacje pozarządowe, a na te szkolenia, na które jeżdżę i spotykam się, to daje ewidentny przykład tego. Mają się włączyć to się pytam, kto ma wypłacić delegacje, jeżeli ogłosimy spotkanie w Bochni trzech przedstawicielstw czy jakiejś tam gminie. Nikt nie wróci za to. Więc znowu będzie problem – dalej wracam do pieniędzy. Musiałby być fundusz, musiałby ktoś wspierać, musiałby ktoś tym ludziom w jakiś sposób nawet gratyfikację jakąś wracać za bile autobusowy czy dojazd nawet. Bo to są problemy. Ja mam spotkanie w Bochni, mówię "jedziesz?", "ja? a kto mi zapłaci?". Najlepiej żeby prezes pojechał, bo prezesowi płacą.   
M: A jakby odsunąć te problemy finansowe i skupić się na tych innych aspektach współpracy między organizacjami pozarządowymi.  
R: Mówię, współpraca żeby była, to ja muszę się spotkać z drugim prezesem, nie? Muszę się spotkać. Nawet na telefon on mówi "no to gdzie się spotkamy?". I teraz pytanie. Powtarzam jeszcze raz, jeżeli będę zapaleńcem do jakiejś sprawy, to tak. A jeżeli nie, to nie dojdzie do spotkania. Wspólny interes jaki widzimy? No to później się tak bierze, że... Już były takie przypadki, że wszyscy wyjeździli, wychodzili, opisali, ładny program zrobili, program chwycił, odbyło się jeżeli chodzi o to głosowanie, przydzielono środki i środki wzięła całkiem inna osoba, niezwiązana absolutnie z tymi. Nawet ci, którzy patrzyli na to mieli satysfakcję, tym podziękowali, oni mówią "a to wyście to zrobili?". Takie przypadki mamy z Zelowie w Polsce, od 10 lat tam było. Tam była grupa, teraz już się rozwiązała, Ulasiński swojego czasu takie szkolenia prowadził z nami. Tam była taka mocna inicjatywa samorządu, że zdobywali najwięcej absorbowali tych środków europejskich, zaczęli wszystko robić. I ta grupa po dwóch latach się skłóciła ze sobą. Tam doszło do wielkich, jak opowiadał, no bo program ładny chwycili na 200, na 500 tysięcy, na 600, ale nie mógł nikt z nich brać udziału jako ten, który program przedstawiał, absolutnie być wykonawcą i mieć profity finansowe z tego. I kiedy doszło do przetargu i wygrali nawet i przetarg, jak tam opowiadał wtedy, osoba, to ci się załamali. "Myśmy tyle roboty zrobili, napisali program, wychodzili, wymyślili i my nic z tego nie mamy?", "No nic, macie lepiej". Wie pani, "macie lepiej". Ja to mówię wprost, bo taka jest u nas...   
[wchodzi sekretarka z plikiem pism do podpisu, respondent podpisuje, 1 minuta przerwy]  
R: To jest problem. Może pani się spotyka jeszcze z takimi, tak jak mówię, działaczami starej daty, bo ja od wielu lat też takie rzeczy robiłem. Ale to później, powiem szczerze, z biegiem lat już zaczęło w tej chwili być niemodne wręcz. Nie jestem chyba odosobniony. Nawet jak nie ma funkcji jakiejś, to z takim człowiekiem trudno się idzie spotkać, nawet w domu, bo nawet on nie wie, gdzie my się spotkamy, w biurze, w kawiarni? Nie miała pani takiego przykładu "gdzie macie biuro?", "nigdzie, w domu".  
M: Spotykałam się w kawiarni.  
R: No bo gdzie? Nawet mówiąc wprost. Poza tym ja udzielałem się kiedyś w sporcie, kluby były, były to inne czasy. Ale wie pani, z chwilą kiedy faktycznie – i to bardzo dobrze – złotówka zaczęła dominować jako środek płatności, a nie znajomości i plecy, "i co ja z tego będę miał", przydziały jakie to były, to ludzie teraz za pieniądze, to inaczej. Ale kiedyś, jak się udzielał społecznie, to coś z gminy mógł liczyć na profity, coś mu tam uszło, coś załatwiono. Tak to było.  
M: A teraz ludzie nie potrafią bezinteresownie tak się angażować.  
R: Nie ma ludzi bezinteresownych, powiem pani. To nie mówmy. Bezinteresownie to można się opiekować człowiekiem starszym, można u młodzieży tak wypracować, i mam szkołę, i mam tutaj ludzi młodych, którzy faktycznie będą mieć, mam tutaj medale nawet dla nich "mieć miłosierdzie wyobraźni", jakieś takie - to jest. To jest w ludziach. Natomiast działalność taka, że "ja komuś coś zrobię za darmo" nie istnieje, wie pani. Bo to się skończyło. Ja też Zachód dobrze znam i tam widziałem tego nie ma. Myśmy to robili, bo dużo też miałem okazji, tworzyłem nawet takie przy kościele czy z Polonią się spotykałem. Myśmy to robili z potrzeby, z entuzjazmu, z tęsknoty za ojczyzną. To zespół założyłem, graliśmy, interesowało nas coś tam. Żeby człowiek nie utracił tego życia takiego, bo lubiłem zawsze takie towarzystwo, jakoś czas spędzić. Ale to było tak z potrzeby. Ale znowu był jeden kolega Amerykanin, który nam to fundował. On nas obwiózł, on nam zapłacił, myśmy mieli wsparcie jego i w zamian za to było coś. Ale gdybyśmy my się mieli złożyć, to by nikt nie zrobił tego.  
M: A jeszcze wracając do tej współpracy. Bo chciałabym uściślić. Jak byśmy tą współpracę definiowali. Czy prowadzenie wspólnych inicjatyw przez organizacje pozarządowe nazwałby pan współpracą? Czy na przykład współpracą będzie już tylko wymiana informacji?  
R: Z doświadczenia swojego, to co tyle opowiedziałem, to jeżeli by nie było współpracy, to byśmy nie stworzyli wyższej zupełnie formy organizacji tych stowarzyszeń. Bo to nie była czapa, nazwijmy, nad organizacjami, tylko wyższa forma, bo wszystkich zaprosiliśmy, jakie istniały organizacje pozarządowe wtedy. I one w większości deklarowały się, wyraziły chęć przystąpienia do tego Forum. Czyli była to forma dobrej współpracy. I to Forum miało nam dać szansę szerokiego spectrum wyjścia poza gminę, bo gmina jest za ciasna na takie coś. Bo jeżeli chodzi o taką działalność prostą w gminie, we wsi, to nie zawsze się to mieści, bo to trzeba wejść już poza powiat, te struktury szersze.  
M: Ta "takie coś" czyli na tę działalność promocyjną?  
R: Tak. To ta współpraca była. I ja miałem taki pomysł wtedy, organizowaliśmy wspólnie poprzez takie przedsięwzięcia targi ogrodowe, bo się fascynowałem tym. I zrobiliśmy w powiecie targi ogrodowe. I wszyscy stowarzyszeni mogli swoją wystawę przywieźć, pohandlować i to odbywało się na przełomie wiosny zawsze tam gdzieś było. To była taka impreza 3-4 lata. Ale też napotkaliśmy na taki problem. Kto nam wydzierżawi plac? Burmistrz? To czy może nam dać za darmo? Dać za darmo też było formą jaką, komuś daje, stowarzyszeniom w formie, wie pani, to są rzeczy dzisiaj takie... już trzeba być wszędzie, nie powiem ostrożnym, ale żeby się nie narazić, że jednym coś się zezwoliło, a drugim nie. Więc najlepiej żeby to było na terenie Bochni, ale to nie w tym miejscu, nie w rynku, o nie. Bo to rynek, to co ludzie powiedzą, "a jak inni przyjdą, czy też mam użyczyć?". No bo może drugi będzie chciał i w sumie zamieni sie rynek na targowisko. Więc gdzieś tam znowu plac. Kto będzie zbierał opłaty z tego i jak się z tego rozliczyć? No i znowu się zaczyna problem. Ja mówię o takich rzeczach może ktoś powie nieistotne. Dziś jest to istotne, bo każdy grosz trzeba umieć przełożyć, przeliczyć itd.  
M: Czyli cały czas problemy z tymi pieniędzmi.  
R: No bo jak się nie ma księgowości, nie jest się zarejestrowaną instytucją, która wystawia rachunek, która daje rachunek, to pani doskonale wie. Co ma zrobić stowarzyszenie, które nie wystawi rachunku za usługę, którą ktoś mu świadczył, nie? Przyjechało wystawców tutaj, jeden właściciel, drugi, trzeci, mają piękne prowadzą szkółki roślin, wszystko, przyjechali ładnie, za plac ustalamy, no mają w formie darowizny? To wszystko od razu żeby to zafunkcjonowało, żeby było. Trzeba być ostrożnym, czy to jest prawidłowo. Oni przyjechali, pohandlowali, zarobili, ale z boku ktoś patrzył na to "no tak, jest to promocja, ale przecież zarobił na tym, to ktoś musi od niego wziąć za placowe". Takie daje rzeczy, które przeszedłem. A współpraca była, tylko że znowu ci, co handlowali niektórzy z nich byli członkami stowarzyszenia gdzieś i moglibyśmy mówić o promocji, że chcemy tak im pomóc w tej działalności, a pozostały przyjechał, on nie był członkiem, więc jak go potraktować. No ale skorzystał. Także współpraca przyniosła efekt taki, żeśmy zaistnieli, że ta promocja zaczęła być własnych firm. Można by było większość takich rzeczy robić. Tylko mówię, że znam kolegów w Polsce, w Bieszczadach, tam Bieszczadzkie stowarzyszenie to rowerowe, osobiście z nimi byłem. Oni po prostu... dwóch-trzech jak się znalazło to już było inaczej. A jeden jest osamotniony w tym wszystkim, bo łatwiej w trójkę coś zrobić. I oni się wspierali, bo zawsze mówię w rozrachunku ostatecznym widzieli jakiś zysk z tego. Że jak ściągną ludzi na jakieś tam rękodzieła czy inne, no to coś z tego będzie jeszcze w tym środowisku. I się im udało. Ale też kuleją, bo pieniędzy nie ma.  
M: A jeszcze wracając do tej współpracy mam taką piękną tabelę do wypełnienia. Czy mógłby pan jeszcze raz powiedzieć jak nazywa się to Forum dokładnie?  
R: Forum Stowarzyszeń Przedsiębiorczości Regionu Małopolskiego. To jest to Forum, a nasze jest Stowarzyszenie Promocji i Rozwoju Gminy Łapanów.  
M: Tak, pana stowarzyszenia nazwę mam zapisaną. Chodzi mi o te stowarzyszenia, z którymi współpracowaliście bądź współpracujecie. No ale na razie pan wymienił tylko to forum.  
R: No bo to było takie, w którym włączyłem się w tą pracę i sam tam wszedłem w zarząd. I ta działalność tam się przeniosła bardziej.  
M: I gdzie jest siedziba tego forum?  
R: Tak jak powiedziałem zwinęliśmy ją, już w prywatnym mieszkaniu została, bo już my nie mieli na czynsz. Miasto nam już też miejsce wypowiedziało i to jest w Bochni zarchiwizowane, powiem szczerze, u prezesa, który też o tej działalności już prawie tak porozmawia jak i ja z panią.  
M: A czy ma pan jakiś kontakt do tego pana prezesa?  
R: Mam telefon, mogę dzwonić, rozmawiać. On zajmuje się w tej chwili jeździ, jest doradcą do firm, sklepy ma, bardziej po Polsce i z tego zaczął żyć już. Bo wcześniej miał przerwę, miał więcej czasu. Z tego co się orientuję to w tej chwili ma już inne w głowie rzeczy. Z czegoś trzeba żyć.  
M: A czy mogłabym ewentualnie prosić o ten numer do pana prezesa?  
R: Można przedzwonić, pytać, on też dużo na ten temat pani powie.  
M: Działamy właśnie w ten sposób, że zostałam też tutaj do pana skierowana też jakby z innej organizacji. I na tej zasadzie się kontaktujemy z poszczególnymi naszymi rozmówcami. A jak ten pan się nazywa?  
R: Już pani mówię. 
[szuka w telefonie] 
R: Jeszcze myślę o innych tutaj stowarzyszeniach, ale to wie pani, to było tak, ja wiem, o tych stowarzyszeniach, ale... Tadeusz Miśkowicz, niech sobie pani zapisze. 
[podaje numer telefonu] 
R: Na pewno też dużo rzeczy więcej pamięta, bo ja to mam słabą pamięć.   
M: Jeszcze jakby mógł pan powtórzyć kto zainicjował tą współpracę, czy to pana stowarzyszenie wyszło z tą inicjatywą, żeby założyć to forum?  
R: Nie nasze. To właśnie ten pan, to wyszło od starosty bocheńskiego. Ludwik Węgrzyn wspólnie właśnie z tym Miśkowiczem taką inicjatywę w Bochni i na początku mieliśmy to stowarzyszenie nasze miało siedzibę, biuro w Urzędzie Powiatowym. I wtedy to wszystko kwitło, był telefon, był papier, było miejsce. Wie pani, już było biurko, już ktoś tam siedział, godziny przychodził w czynie, ale już ktoś przychodził do stowarzyszenia, tak to się zaczęło, że już ludzie, adres jest, telefon. A tego jak nie ma to jest takie, no gdzie pójdę.  
M: A od kiedy była ta współpraca z tym forum? Od którego roku?  
R: No gdzieś też 6-7 lat będzie. Albo wcześniej nawet, bo to tak równocześnie. Musiałbym to wszystko wyciągnąć, sprawdzić, bo to... 
[wstaje od stołu, idzie po dokumenty] 
R: Tu jest protokół, w 2000 roku. Notarialny odpis członków w 2001 roku. Odpis rejestru. To gdzieś było na początku 2000... Partnerstwo dla Ziemi Bocheńskiej, ale to też można by było, to też by może pani przyjęła jako jedno jeszcze stowarzyszenie. 
[dzwoni telefon, krótka rozmowa telefoniczna] 
R: To co pani opowiadałem, tu jest taka lista obecności, kto jest prezesem, to co było spotkanie wtedy. Miejskie Centrum Integracji Europejskiej w ramach tego. To było takie dla rolników spotkanie, z którym rozmawiałem kiedyś troszeńkę też w ramach stowarzyszenia, zaproszeni byli.  Mam tu taką informację, w 2001 w Tarnowie itd., tu mam to, co w sprawozdaniu jest, była Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa spotkanie. Zrobiliśmy Klub Przedsiębiorczości, także mieliśmy tutaj zaproszenie z Kongregacji Kupieckich. Agencja kwestie organizacji turystycznej. Bank Ochrony Środowiska, tutaj Wspierania Przedsiębiorczości Dąbrowiak przy zespole szkół w Dąbrowicy. To z tego by mogła pani tu sobie wyciągnąć rzeczy. Wtedy jak zarząd stowarzyszenia podjął uchwałę, bo tu już jest Małopolska i potem mamy uchwałę Forum Stowarzyszeń, o, to w tym roku już się Forum Stowarzyszeń. Tej jeszcze działalności, kiedy był entuzjazm. Tu mam z walnego regulamin obrad 2001. Forum Stowarzyszeń tu mamy statut nasz, ten bocheński.  
M: A ten Klub Przedsiębiorców to jest...  
R: To znaczy powiem próbowałem jakoś uaktywnić. Bo tak, nie wiedzieliśmy jak to Forum Stowarzyszeń ładnie zaczynało, ale wcześniej w naszym tym tutaj łapanowskim, jak podzielić to, co na początku, bo miałem ludzi. Może na tych, to cię wspólnymi rzeczami interesują, nazwijmy tych, co prowadzą działalność usługową, handlową, przedsiębiorców, tak żeby czymś ich złączyć.  
M: Czyli to pana stowarzyszenie założyło ten Klub Przedsiębiorców.  
R: Tak. Myśmy chcieli wyodrębnić, żeby może tym sposobem bardziej, ja tak myślałem, no bo cóż handlowiec z przedsiębiorcą takim budowlanym, inaczej budownictwo może, handlowcy. I tak my próbowali. Bo to, co pani powiedziałem. Ci ludzie mają całkiem inne podejście do tego. Może w ramach własnej, jakoś kupieckie te wszystkie stowarzyszenia bardziej, nie na zasadach takich, jak w takim małym środowisku. Jakiś wspólny interes taki związkowy powiedziałbym. Kto o ich interes zadba, prezes stowarzyszenia do izby gdzieś tam rzemieślniczej pójdzie, będą opiniować coś, będą o jakieś podatki zabiegać bardziej. Bo tak to w zasadzie...  
M: Czyli ten klub miał na celu właśnie coś takiego, stworzenie...  
R: Tak, że może tym sposobem bardziej uaktywni tych ludzi. Że może coś ich będzie łączyło bardziej ze sobą.  
M: I co? I wypaliło to?  
R: No to tak pani mówię, wszystko się tak odbywało, jak zaprosiłem i ja sam przyszedłem, to tak to było. Jest tutaj paru tych z tych zebrań, które firmy zawsze mam podane. Tu jest też stowarzyszenie, które też myślimy z Saarlouis, żeby z nimi współpracować, jak to jest powiatowe stowarzyszenie, które tam znowu w ramach...  
M: Współpracowali państwo z tym stowarzyszeniem?  
R: Taka współpraca. Gdzieś tam zaproszeni byliśmy, coś my razem podejmowali i na tym się to wszystko urywało. Był kontakt z tymi organizacjami. Greenpeace, potem Stowarzyszenie Ziemia Bocheńska Razem, takie stowarzyszenia, które zapraszaliśmy się wzajemnie. Ale to wszystko tak jak pani mówię było organizowane i... Instytut Samorządu Terytorialnego prowadził, tu mam nawet tą teczkę z tego, "Planowanie Rozwoju Lokalnego", bo to wszystkie samorządy robią. I był Program Rozwoju Przedsiębiorczości w powiecie bocheńskim. Żeby ten program stworzyć, to do udziału zaproszono te stowarzyszenia, które później w ramach opracowania tego Programu Rozwoju Przedsiębiorczości w powiecie bocheńskim. Myśmy tamtą grupę tworzyli i każdy swoje racje przedstawiał. To była pewna taka integracja w tym czasie, bośmy mówili o powiecie bocheńskim. A grupami jak dzielono, więc każdy temat był omawiany poprzez innych zainteresowanych tymi sprawami, żeby tak nie robić groch z kapustą, wszyscy mówią o przedsiębiorczości, o szkole, o oświacie, więc nas podzielono. I wtedy jeżeli chodzi o przedsiębiorczość, to te stowarzyszenia rozwoju-promocji brały udział w tej grupie. I tam dało się wymienić ze sobą jakieś, czy była możliwość swoich uwag, to jedno, czy drugie stowarzyszenie, które podawało.  
M: Czyli tutaj mam zapisane w takim razie trzy organizacje. To Forum Stowarzyszeń, Partnerstwo Dla Ziemi Bocheńskiej i Partnerskie Stowarzyszenie Bochnia Saarlouis. Bo to tutaj mi pan dał. Ale wspominał pan w międzyczasie też o innych zdaje się. Czy mógłby pan je powtórzyć?  
R: Tu nie ma w tym sprawozdaniu? 
M: Właśnie, pan zna te dokumenty to panu łatwiej tam będzie znaleźć.  
R: Tak, znam, ale dawno do nich nie zaglądałem, bo to już wszystko przechodzi. [przegląda dokument] Mamy tak: ale to jest stowarzyszenie... [przegląda dokument] To jest Centrum Wspierania Przedsiębiorczości "Dąbrowiak", takie było centrum. To jest przy szkole, bo to żeśmy ze szkołą bardziej mieli. Przy Zespole Szkół w Dąbrowicy, to jest obok.    
M: I na czym polegała współpraca z tym Centrum Wspierania Przedsiębiorczości?  
R: Właśnie tutaj mam, że omówiliśmy, bo tu jest tak: że Centrum, odbyło się spotkanie i przybliżyliśmy rolnikom możliwość uzyskiwania kredytów preferencyjnych na działalność agroturystyczną, w zespole szkół. "Jestem bez pracy, ale aktywność jest moją szansą", wzięło udział wtedy 50, byli to bezrobotni z klas maturalnych.  
M: Czyli zorganizowali państwo takie...  
R: Czyli to były takie szkolenia nazwijmy to, które miały uaktywnić absolwentów na rynku pracy. Było to w ramach takich szkoleń, które miały uaktywnić bezrobotnych absolwentów na rynku pracy, żeby oni bardziej byli aktywni w poszukiwaniu pracy. Następnie mieliśmy "Agroturystyka szansą rozwoju regionu, gminy".   
M: Też z tym stowarzyszeniem? Centrum Wspierania Przedsiębiorczości.  
R: Tak, bo to robiliśmy wtedy. I tu nie mam tych nazw stowarzyszeń, bo była Trzciana, przedstawiciele Stowarzyszenia Gminy Trzciana. W wyniku tego powstał taki program rozwoju przedsiębiorczości w gminie Łapanów i Trzciana, pod okiem doradztwa rolniczego. I możliwości tworzenia drugich grup partnerskich do pozyskiwania środków europejskich. Bo jest Partnerskie dla Ziemi Bocheńskiej.  
M: Tak, mam Partnerstwo dla Ziemi Bocheńskiej.  
R: W ramach tej współpracy była konferencja i potem było wizja itd. Małopolska Gościnność – szkoła ekorozwoju itd. Wszystko spisane.  
M: A czy z którąś z tych organizacji współpraca czy jakikolwiek kontakt jeszcze istnieje? Czy te kontakty wszystkie się pourywały?  
R: Kontakt istnieje, ale już nie na zasadach tych, że my do siebie, tylko jeżeli ktoś nas zaprosi, to wtedy się spotykamy.  
M: I z wszystkimi tymi czterema co tutaj mam w tym momencie, tak?  
R: Tak, z tymi czterema, które działają. To wtedy jeżeli mówię, jest to spotkanie organizowane czy to przez starostwo powiatowe, czy to inne jakieś urzędy, które chcą mieć jakąś opinię czy wypracować jakieś stanowisko, no to wtedy zaprasza się, tak jak powiedziałem, na takie programy długoterminowe rozwoju lokalnego, czy takie planowanie nawet przy bocheńskim starostwie. Także wtedy te sprawy, które nas tam w jakiś sposób mobilizują do wspólnego udziału, żeby się spotkać i wtedy jest to zasada wymiany. Ale tak nie było inicjatyw. Z naszej strony, mówiąc o mnie, nie miałem takiej możliwości czy potrzeby.  
M: A kto zainicjował współpracę z Partnerstwem Dla Ziemi Bocheńskiej? Czy pana stowarzyszenie czy tamta strona?  
R: To była inicjatywa organu samorządowego, starostwo powiatowe, tej współpracy. Bo tam przy starostwie jest taki wydział, który się zajmuje właśnie tymi organizacjami pozarządowymi. I starosta osobiście zaprasza do współpracy stowarzyszenia pozarządowe, które zaopiniowały taki, powiedzmy, regulamin współpracy, współdziałania samorządu powiatowego z organizacjami pozarządowymi. I wtedy na takim spotkaniu byliśmy i wtedy ta współpraca z samorządem była opisana, powiedziałbym, jak to powinno być, czemu to ma służyć. I przy tej okazji były te stowarzyszenia. Z tym, że tych stowarzyszeń, powiem pani szczerze, nie wiem czy ponad sto by nie naliczył, a jest pięć. Bo każda straż jest stowarzyszeniem, mają statut stowarzyszeń. Każde jakieś tam przy instytucjach organizacje mają statusy stowarzyszeń. Czy to głuchych, niewidomych, czy inwalidów, czy innych stowarzyszeń osób poszkodowanych, różnie to wygląda. I tych stowarzyszeń jest dużo. Ale aktywność, tak jak mówię, mała.  
M: Czyli z Partnerskim Stowarzyszeniem Bochnia-Saarlouis było to samo, że starosta zainicjował współpracę.  
R: Tak, bo to jest stowarzyszenie, które powstało i my do tego stowarzyszenia jako członek szkoły przyłączamy się, bo to jest wymiana partnerska z miastem Saarlouis, które jest w Niemczech. I dlatego to partnerstwo jeszcze wspomaga. Jest takim organizacyjnym tworem do tej współpracy pomiędzy dwoma ośrodkami. Bo to jest podobna struktura organizacyjna jak powiat bocheński, z miejskimi władzami. Tam wyjeżdżają na wymiany doświadczeń itd. I to stowarzyszenie ma jeszcze nas wspólnie integrować.  
M: I w jaki sposób współpracowali państwo z tym stowarzyszeniem? 
R: Myśmy byli zaproszeni. W ramach tego stowarzyszenia odbyły się te spotkania gości, którzy z Niemiec przyjechali. I myśmy byli zapraszani na wymianę taką, rozmowy. Było takie, pamiętam, dwukrotne spotkanie tych przedstawicieli z Saarlouis, którzy przyjechali tu do Bochni. No i później wymiana na tematy bardziej takie było z oświatą związane, bo to jeżeli dotyczyło szkoły, byli przedstawiciele szkół. No a samorządy swoje doświadczenia w ramach tych, które tam mieli współpracy.  
M: I to stowarzyszenie ma siedzibę w Bochni, tak?  
R: W Bochni, to jest wszystko w Bochni.  
M: A kto zainicjował współpracę z Centrum Wspierania Przedsiębiorczości?  
R: Centrum Wspierania Przedsiębiorczości, tak powiem szczerze, to było z naszej inicjatywy. Bo myśmy w ramach naszej działalności przyjęli taką również formę, żeby świadczyć doradztwo i wspierać tych, którzy chcą założyć biznes prywatny, jaka jest droga itd. I myśmy w porozumieniu z Powiatowym Biurem Pracy, Powiatowe Biuro Pracy nas wspierało w tych działaniach, prowadzili taką informacyjno- może nie tyle prawną, bo tam prawnych nie było wielkich porad, ale taką informacyjno-przygotowującą do takich. Jak dzisiaj mówimy: inkubator przedsiębiorczości, to były takie wtedy słynne hasła, żeby nauczyć młodych ludzi jak podejmować działania, jak założyć firmę, jak zdobyć dokumenty itd. I mieliśmy to jako doradztwo na co dzień prowadzone. I z tego tytułu właśnie było to Centrum Wspierania Przedsiębiorczości.   
M: A od kiedy, od którego roku współpracowali państwo z tym Centrum Wspierania Przedsiębiorczości?  
R: To też się tak wiązało wtedy. To były te lata.  
M: To wszystko w tym samym roku się zaczęło, tak?  
R: W tym samym. To była taka prężna, wszystkie te organizacje. I to tak działało 5-6 lat. I tak gdzieś 2 lata wstecz zaczęło to wszystko... tak opadło z sił, opadło z sił.  
M: A jakby pan mógł jeszcze określić jak częsta była współpraca z tymi poszczególnymi organizacjami. Z Forum Stowarzyszeń Przedsiębiorczości Regionu Małopolskiego.  
R: Może mogliśmy to uznać coś w kwartale, na kwartał jakieś spotkanie było.  
M: Ale to była regularna współpraca?  
R: Nie tyle regularnie, ale mogło się odbywać nawet co pół roku, powiedzmy było.  
M: Od czasu do czasu, tak?  
R: Tak, według jakichś tam potrzeb. Jak wynikały jakieś, hasło ktoś rzucił, jakaś potrzeba była, no to wtedy ta współpraca się nawiązywała.  
M: A z Partnerstwem Dla Ziemi Bocheńskiej? 
R: Partnerstwo Dla Ziemi Bocheńskiej to było częściej. Bo jeżeli mówimy o współpracy znowu z czym to się wiąże: najlepiej, żeby to prezes robił. Więc on pojedzie, bo musi to pogodzić. Bo jeżeli wytypuje człowieka, "a kto mnie zwolni z pracy?". Te spotkania się odbywają o 10.00, o 11.00, o 12.00. Nikt o 19.00 nie robi. Czy to w starostwie, jest zaproszenie, "pojedziesz?", "nie, a masz pieniądze? a kto mnie wyśle? dlaczego mam jechać?", więc pojedzie prezes.   
M: Ale była częsta w takim sensie?  
R: Była częsta, bo ja nie unikam tych spotkań. Zawsze coś ze spotkanie się wyniesie.  
M: A z Partnerskim Stowarzyszeniem Bochnia-Saarlouis jak częsta jest współpraca, była?  
R: W tej chwili nie mieliśmy takiego spotkania. Tylko mówię, przy tej okazji, jeżeli to stowarzyszenie organizuje wyjazd, jest 2 razy do roku, oni przyjeżdżają w okresie wakacji, to znowu będzie informacja, że jest spotkanie, że przyjeżdżają Niemcy i wtedy to Partnerstwo zaprasza nas i wtedy my tam jedziemy.  
M: Czyli to jest rzadko, tak?  
R: Rzadka raczej.  
M: A z Centrum Wspierania Przedsiębiorczości?  
R: W tej chwili już nie wiem, czy to Centrum jeszcze istnieje?  
M: Czyli już nie ma współpracy.  
R: To już chyba nie ma.  
M: A jakby miał pan uszeregować te cztery stowarzyszenia według ważności współpracy z nimi dla pana stowarzyszenia.  
R: To pierwsze, tak jak powiedziałem, Forum Stowarzyszeń by było na pierwszym miejscu, Centrum Wspierania Przedsiębiorczości to było dwa, taka która była. To Saarlouis to było trzecie. A te drobne takie, mówię, to był tak sporadyczne, które te spotkania były zainspirowane tym, że trzeba było jakiś problem rozwiązać. I później nie polegało to na tym, że "spotykajmy się". Tylko był problem, pojechali, myśmy raz się spotkali u nas, potem drugi raz we Trzcianie pamiętam, porozmawialiśmy i na tym się to skończyło. Problem chyba został, albo nie został do końca rozwiązany. Podyskutowali i pewnie się skończyło "a skąd pieniądze?".  
M: Czyli znowu to samo.  
R: Ktoś powie "nie, do wszystkiego nie trzeba pieniędzy", wiem, robiłem bez pieniędzy też, nie trzeba było pieniędzy. Dzisiaj też pani za darmo tego nie robi, tak?  
M: No tak.  
R: No więc mówię. No bo kto by to robił? To jest czas, za to trzeba przecież w jakiś sposób mieć dojazd itd. Stąd tak te rzeczy wyglądają.  
M: Teraz chciałabym, żeby pan podał mi jakieś jeden pozytywny i jeden negatywny przykład współpracy z innymi organizacjami pozarządowymi. Jeżeli takie były.  
R: Jako nasza współpraca pozytywne co było? Współpraca z tym Forum Przedsiębiorczości Małopolski dała pozytywny wynik, bo nawiązanie tej współpracy i przynależność, bo myśmy tam zostali członkiem później, dała efekt wymierny. Zdobyliśmy środki, one były ponad 200 tysięcy na cztery powiaty: Wieliczka, Limanowa, Bochnia i Brzesko. W ramach tych środków były prowadzone, był taki program "Dywersyfikacja obszarów wiejskich" i chodziło o rolników i promocja tego, co jest możliwe jeszcze jako produkt pozarolniczy, inne formy prowadzenia działalności przez rolników, którzy uzyskują niskie dochody z rolnictwa. I to była bardzo pozytywna współpraca. Ale mówię – wsparty program finansowo, który dał wymierny efekt. Bo ewaluacja tam wyraźnie wskazywała, że takie szkolenia, takie spotkania były potrzebne. I to był zakres szeroki. Od czterech powiatów więc można sobie popatrzeć jakie było spectrum działania nasze. I to uważam za bardzo wymierne. I to jakoś ożywiło, ludzie czuli się dowartościowani, że coś znaczymy, że gdzieś tam skorzystali. Wtedy, jak wiadomo, na te materiały, na to wszystko co jest przeznaczone, więc zawsze jakieś są środki jeszcze na zabezpieczenie tego wszystkiego, co się prowadzi. Więc to było widać, że coś żyło. I drugi program, który miał słaby ZIP.  
M: ZIP?  
R: ZIP. To od dawna istnieje: znajomości i plecy. Nie chwycił, bo słaby był program, jak ja to zawsze nazywam, najważniejszy jest ZIP. Niech pani pamięta, od lat to było. [śmiech] I ten program już był prawie, zmiany nastąpiły takie, że się te punkty pogubiły gdzieś i wtedy zaczęło to wszystko siadać. Bo było bardzo dobrze zaplanowane, już mieliśmy etat, mieliśmy pracownika, który siedział przy komputerach, już pisał programy, zajmował się tą działalnością, było biuro otwarte i ten program jak nie chwycił, bo nastąpiły zmiany nazwijmy polityczne, już tak jak wszędzie te punkty, ten ZIP był za słaby i musieliśmy się pogodzić, że trzeba było zrezygnować z pracownika, z tego wszystkiego. A wie pani, jak się biznes sypie... A negatywne? Ja nie widzę stron negatywnych. Ja widzę nie tyle takie negatywne, co obojętna, które nie wnosiło nic. To było na zasadzie takiej, spotkanie, obojętne to było dla mnie. Nie było to negatywne, bo każde coś daje człowiekowi, uczymy się. Tylko zostało to na tej stopie spotkanie obojętne to było. Nie miało to wpływu. Poznaliśmy te problemy, co i oni mają. Obojętne. Nie było negatywów, żeby tutaj miał jakiś problem wyniknąć. W zasadzie tak oceniam to.  
M: A czy widzi pan jakieś potencjalne pola współpracy jeszcze z innymi stowarzyszeniami, z innymi organizacjami?  
R: Wie pani, jeżeli jest wspólny interes, to jednoczy ludzi. Wspólny. A jeżeli to ma być tak, że spotykamy się, bo trzeba się spotkać albo jakieś wyszukujemy sztucznie coś, to to nie ma sensu. Bo to jest strata czasu i to wcześniej czy później spali na panewce taka inicjatywa. Współpraca, to co powiedziałem już tu na początku, że w tej chwili, jeżeli te stowarzyszenia miałyby taką satysfakcję, powiem, że "a, no to dzięki nam", jak to teraz mówią, "dzięki wsparciu doszło do tego" itd. Ale sukces wielu ma ojców. To na początku każdy jest, ale później każdy do tego się przyznać chce, jak to już tak chwyci, zacznie działać, no i to jest tak. Jak trzeba było, toście nas widzieli, a później nawet nie wiedzą, że jesteście, nie?  
M: Czyli co? Czyli nie widzi pan żadnych takich możliwości, żeby teraz udało się podjąć współpracę z innymi stowarzyszeniami? Czy nie widzi pan takiego konkretnego pola, tak?  
R: Nie widzę konkretnego pola. Nie widzę konkretnego pola do działania, bo następuje to wszystko... Małą to było potrzebą, jeżeli chodzi o dane środowisko, żeby wszyscy to chcieli. Każdy ma swoje problemy, jeżeli one są, to są nie bardzo dla mnie... czy zainteresowaniem moim czy innych grup. To musiałby być jakiś szeroki, gdziekolwiek by człowiek myślał problem. Powiemy tak "ochrona środowiska jest fajna", a to ktoś tam rzucił hasło "róbmy w ramach... a wiecie, to energia słoneczna, a coś tam". No i teraz jak pani to wszystko weźmie, ładnie się popatrzy, "to się zjednoczmy, zróbmy to". No i wtedy rozbieżność nastąpiła, "mnie to nie interesuje", a tego bardziej.   
M: Czyli ciężko.  
R: Więc ciężko jest. To się tak nazywa "promocja". Rozwój, promocja, no ale czy to stowarzyszenie ma jakiś wpływ większy? Nie wiem.  
M: Nie jest pan tego pewien, tak?  
R: No na promocję? Na jaką promocję? Promocja to się wiąże zawsze z finansami powtarzam. Kto może promować? Zespół tak, może być ambasadorem, jedzie zespół ludowy. Ale żeby ten zespół istniał musi mieć stroje, ktoś mu musi dać, z darowizny? No to są zapaleńcy. Po roku, po dwóch. Mam absolwenta, prowadzi orkiestrę. Mówi "dyrektorze mam już dosyć". To rok, dwa, trzy, żeby ludzi zebrać dzisiaj już jest problem. Ładnie się zdobywa trofea, ale już zagrać już brakuje dziesięciu. Także są to rzeczy trudne i ta praca dzisiaj. Na pewno nie trzeba się załamywać, podejmować działania, tylko, tak jak mówię. Zależy w jaki grunt się popadnie. To w jednej gminie są 4-5 wsi, które potrafią się zmobilizować i one są bardzo prężne i robią coś, a tam choćby dziesięciu było, "nie" mówią, "nam się nie uda".  
M: A czy w wyniku tej współpracy z innymi organizacjami, ze stowarzyszeniami, coś zmieniło się w działalności pana stowarzyszenia? Na lepsze, na gorsze, czy w ogóle odczuło stowarzyszenie jakąś zmianę?  
R: Ja wiem czy się zmieniło? Próbowałem może tam coś przenieść, ale też nie było bardzo komu. A po drugie to tamte stowarzyszenia pytały "jak ty to robisz?", bo i w sumie myśmy się spotykali, a oni woleli, żeby ktoś przyjechał. Ale na takim gruncie, żeby jakieś doświadczenia wprowadzić większe, to raczej nie.  
M: Nic nie wpłynęło.  
R: Nie, to swoim życiem szło każdy.  
M: A czy zaobserwował pan konkurencję między organizacjami pozarządowymi tutaj w rejonie?  
R: Nie. Nie uważam, że konkurencja by była, bo konkurencja wtedy, jakbyśmy zabiegali o coś takiego, że komuś się coś przyzna. Gdyby były stowarzyszenia konkurencja byłaby wtedy, gdybyśmy mieli zabiegać u starostwa o jakieś profity czy przyznaje czy tak jak te granty, no to byśmy rywalizowali. A tak to w zasadzie nas jeden cel łączył. Będąc zaproszonym opracowywaliśmy jak widzimy ten rozwój wspólny powiatu czy regionu, a nie było konkurencji między sobą.  
M: Nie było konkurencji.  
R: Nie.  
M: A czy stowarzyszenie współpracowało z samorządem lokalnym?  
R: Z samorządem tak. I współpracuje. I to jest na zasadzie tej, że tak jak powiedziałem, początki była inicjatywa od samorządu, bezpośrednio od wójta, od zarządu wtedy jeszcze. I ta współpraca była. Tylko znowu samorząd na miarę potrzeb, powiedziałbym.   
M: Ale to jakie działania w takim razie były podejmowane?  
R: No to to, co mówiłem, że jeżeliśmy tutaj współpraca, tak jak mówię, jeżeli samorząd występuje o środki i pisze programy, które potrzeba jest jeszcze partnera do tych programów...  
M: No tak, ale jaki konkretny program? Przykład.  
R: Ja w tej chwili nie pamiętam.  
M: Czy jakiś obszar, czego dotyczyło.  
R: Nie powiem pani tego, nie pamiętam. Bo Wojtek Satoła to będzie dobrze wiedział i tam jest wydział promocji, które były te 2-3 programy. To dotyczyło zasobów ludzkich bodajże, nie wgłębiałem się już w to, bo nie miałem potrzeby nawet, żeby wiedzieć więcej. Przygotowany program był, a myśmy byli jako partnerstwo przyjęliśmy do tego, że wstępujemy. No ale w sumie to było tyle, że jest takie stowarzyszenie. A potrzeba była i spełniony warunek, że jest.  
M: I to właściwie samorząd punktował tylko na tym, że zapraszał stowarzyszenie do współpracy, tak?  
R: Tyle, że jest, bo tam jak są, proszę bardzo.  
M: Czyli jaka rola była stowarzyszenia w tej współpracy? Tylko to, że było obecne?  
R: To, że było obecne. Tyle.  
M: Czy w jakiś sposób stowarzyszenie tam miało możliwości działania?  
R: Poprzez członków, którzy w urzędzie pracują i nawet przy tym programie tam na pewno mieli wkład. Była to wtedy taka praca, nazwijmy, jeszcze dołączona do tego, co z urzędu robiono. Poprzez członków.  
M: Czyli to tak poprzez jednostki, tak?  
R: Jednostki, które pracując przez urząd gminy czy samorząd zarazem wspierały.  
M: Acha, czyli to tak trudno rozgraniczyć.  
R: Trudno rozgraniczyć, bo dobrze mieć tych ludzi, którzy tam są zaangażowani z urzędu w tą działalność. Bo my się tak uzupełniamy. Tam jest człowiek, który z ramienia stowarzyszenia to, co potrzeba do urzędu on wie i jest tam na miejscu. Taka by była forma.  
M: I do tej pory jest taki człowiek w samorządzie, tak?  
R: I tak to funkcjonuje. Bo znowu nie wyobrażam sobie, że my w godzinach gdzieś tam idziemy do urzędu, dyskutujemy. No bo kto pójdzie, znowu będzie przerabiał, jak to trzeba znowu czas poświęcić. Wie pani, to jest wszędzie, nie ma ludzi bezrobotnych czy takich, że są na czasie.  
M: Mam takie samo pytanie jak w przypadku współpracy między organizacjami samorządowymi. Jak pan wyobraża sobie taką współpracę organizacji pozarządowej z samorządem. Jak powinna ona wyglądać? Na czym powinna polegać?  
R: No, wie pani, tych pozarządowych organizacji i stowarzyszeń to mamy przykład kluby sportowe. I można bardzo łatwo porozmawiać z klubem sportowym jako stowarzyszenie. No to też musi występować w ramach tych konkursów, które jest możliwe, żeby sfinansować rozgrywki sportowe. No i teraz się zaczynają roszczenia. Dobrze jest tym stowarzyszeniom, które są na garnuszku gminy, nazwijmy to. Roszczenia co do boiska, co do zaplecza itd. Bo prowadzą na działalność ich, powiedzmy, nawet i ta sportowa, na terenach gminy. Stowarzyszenie, które jest całkiem z boku, nazwijmy to, na kolanie założone i ta współpraca żeby była po pierwsze się sprowadza: czy urząd jest w stanie dysponować pomieszczeniem, które by było oddane pod działalność. No i tu się zaczyna problem.  
M: Czyli co? Współpraca powinna polegać na tym, że urząd udziela pomieszczenia stowarzyszeniom?  
R: Współpraca żeby była z tego typu pozarządowymi, to musiałaby polegać na wsparciu nie tyle finansowym, choć to i tak by się mieściło z tym rzeczowym. Przede wszystkim zaplecze. Jeżeli ja mam robić zebranie czy mam tam coś mieć, czy ta potrzeba, czy cokolwiek by się miało odbywać, czy to zarząd, czy mój zastępca, czy ktoś, to dzisiaj o godzinie 15.00 po pracy, o 17.00 mówię "idę do stowarzyszenia usiąść sobie". Ale gdzie? No więc jeżeli takie coś by było, możliwość była, jakaś tam komórka jest w biurze, zostawione te papiery siedzą, dzwonię "tu mamy, cześć, wypijemy sobie kawę, co słychać", przychodzi trzeci, już rozmawiamy, "a to byłeś tutaj, tu masz ten, masz tu zaproszenie jest, Dni Łapanowa, widziałeś? Jedziemy?". To jest to. To tak działa.  
M: Czyli siedzibę.  
R: Siedziba, prosta siedziba, która by była dostępna w jakimś tam czasie. Ludzie przyjdą. Nawet jak by to było dla trzech stowarzyszeń.   
M: Czyli nawet jedno pomieszczenie, które by dzieliły stowarzyszenia.  
R: Ale gdzie to znajdą? Urząd jest zamknięty o 15.00. Gdzie, zapłacić, ale w jakieś formie mam płacić, powiedzą, kto to ma utrzymywać, nie? Ja już za stary jestem i wiem, jak jest szyld, to jest wszystko. Problemy się zaczynają ze wszystkim, jak się ściąga szyldy. Nie bronią w zasadzie ludzie wielu rzeczy, tylko bronią szyldu. To jest tak, jakby miejscowość ściągnął, to oni się będą buntować, "co, nie mamy nazwy? wyłączacie nas?", nic się nie zmienia, tylko już nie będą się nazywać.  
M: Wszystko się zmienia. [śmiech]  
R: [śmiech] No prosta rzecz, niech pani spróbuje, gdyby daną wieś, nic nie robią, nic, "zostaniecie tylko ściągniemy nazwę".  
M: To tak, jakby przestała istnieć.  
R: No tak jest, jakby przestała istnieć. Stąd ja powtarzam to od wielu lat, aż siedziałem w tych organizacjach, wiem ile miałem w sporcie klub, gdzie by się spotkać, po południu, politycznie nawet, szyld, godziny i jest.  
M: I wystarczy.  
R: I wtedy zaczyna się, powie ktoś "no ale to nie świadczy o tym" – tak, nie świadczy. Ale jest to jedna z podstaw, która jest adres, jest numer, jest poczta, ktoś przychodzi, ktoś widzi, coś się dzieje. Nawet jak będzie źle się działo tam, to będą nawet rozgłos mieć, że co tam się dzieje, co to jest.  
M: Czyli samorząd powinien wspierać stowarzyszenia jeżeli chodzi o siedzibę.  
R: Samorząd powinien mieć takie do dyspozycji, gdyby był bogaty i miał taką możliwość, coś takiego, że poprzez to, co mówię, żeby przynajmniej ten adres i ta możliwość była pracy, działania.  
M: A teraz bardzo proszę, żeby pan mi podał jeden pozytywny i jeden negatywny przykład współpracy pana stowarzyszenia z samorządem.  
R: Pozytywny to są, tak jak powiedziałem, te wszystkie rzeczy, które opowiadałem. To jest wszystko pozytywne.  
M: A negatywny?  
R: Negatywny? Też bym powiedział bardziej obojętny, bo negatywnych też nie ma, bo jakie mogą być negatywne? Negatywne może to, że stowarzyszenie jako takie mały udział ma w życiu samorządu. Mały udział to mam na myśli takie rzeczy jak np. obrady sesji. Tak czy ktoś przyjdzie czy nie to jakaś sesja czy jakiś problem poświęcony powinien być przede wszystkim żeby te stowarzyszenia – podobnie jak w powiecie – były zaproszone przy radnych, przy ludziach. Stowarzyszenie ma promować gminę, ale zarazem samorząd powinien promować stowarzyszenie, jako organizację. I to jest negatywne. Promocja tego, tak jakbym mówił o niedopełnieniu czegoś. Wydaje mi się, że to powinno być promowane. Bo wtedy ludzie mówią, jeżeli coś istnieje, ktoś tam jest, coś tam robi, to wtedy przez samą promocję się organizację promuje. Promocja osoby czy...  
M: Ludzie są zainteresowani wtedy, tak?  
R: Tak, no bo jeżeli jest to impreza, "serdecznie witamy przedstawicieli, mamy grupę tych, prosimy bardzo, to jest Promocja Rozwoju", "jest takie? na papierze", "no właśnie, ale dlaczegoś nie słyszał?", "bo nikt nigdy nie mówił". A gdzie? Miał ksiądz to zapowiadać? Ksiądz zapowiada o wójcie, o innych, nie mówi o stowarzyszeniu, bo się nie przebijesz do księdza. Ale tu powinno być, jeżeli są obrady uroczyste jakieś, coś tam robimy, to pomyśleć "witam przedstawiciela klubu tego sportowego, Stowarzyszenie Wspierania tego i stowarzyszenie, które..." i to wtedy zaczyna się zobowiązanie do pracy. Zaczyna się dostrzeganie przez ludzi. Ludzie, którzy do tego chcą należeć to myślą "acha, jest coś takiego".  
M: Czyli samorząd powinien też promować organizacje pozarządowe.  
R: Tak. Promować, rozgłos dawać tym organizacjom. W jakiś sposób one powinny być postrzegane, nie na zasadach takich. Ale to jest wtedy, jak jest organizacja pro-samorządowa. A jak jest organizacja, która ma inne zdanie, nie wymieni, bo jest obawa, że już to wszystko jest. I tak to się dzieje. I pani doskonale wie, jakby prezes był nie pro-, to po co promować. Konkurencja się tworzy wtedy.  
M: A czy pan w stowarzyszeniu od samego początku współpracuje z samorządem?  
R: Współpracuję, bo to jest na zasadzie takiej, że to było stworzone i przez samorząd i z tymi ludźmi. Tylko pani powiedziałem, że ta współpraca jest taka...  
M: Znaczy no wiem, tak, że trudno jest to rozgraniczyć.  
R: Trudno to rozgraniczyć i chyba tak wszędzie bywa. Może w rzadkich jakichś tam przypadkach mówię, jeżeli sympatyzują bardziej ze sobą, to wtedy bardziej się wspierają. Tak ta przedsiębiorczość.   
M: A jakby pan miał ocenić jaka jest pozycja pana stowarzyszenia tutaj w okolicy? Jaka jest pozycja, jaka jest siła oddziaływania?  
R: Na takie coś jest trudno odpowiedzieć, bo to gdyby pani zapytała to zwykłych mieszkańców, jeżeli nikt nie wymieni, że coś takiego istnieje, to znaczy, że żadna, bo nie słyszał. Więc najlepsze co by było, to by musiał ktoś o takim czymś powiedzieć. A zapytać "Czy słyszałeś o Stowarzyszeniu Promocji i Rozwoju Gminy Łapanów?", "A słyszałeś, że tam jest prezesem pan Wójcik?". No i to jak pani trafi gdzieś tam w SKRze, w CPNie, w tym niektórzy byli, więc tam jeszcze. "A wiem, przecież my należymy, coś to było, ale słabo działa, bo tak jest w każdym". "A dlaczego?", "A no bo coś tam". Więc takie by było oddziaływanie czy jest to potrzebne czy nie. A jeżeli pani przejdzie, zapyta, "nie wiem, nie słyszałem, nie ma", no to...  
M: A jakie jest pana odczucie? Czy ludzie słyszeli, czy wiedzą?  
R: Proszę pani kiedyś odczucie było takie, jak było w prasie i promocja, i spotkania, i zaczynało się to dziać, to tak było. Kiedy się zmieniają opcje polityczne, kiedy się zmieniają różne uwarunkowania, które powstają, no to wtedy to się wszystko zaczyna odwracać?  
M: Ale to w takim razie jak teraz jest? Samorząd jest niechętny do współpracy z stowarzyszeniem.  
R: Nie to, że jest niechętny.  
M: Po prostu ci ludzie wypadli.  
R: To nie dlatego, że jest niechętny. Tylko, że mówię wprost – brakuje ze strony samorządu promocji. Mówiąc o tym, co jest, brakuje. Samorząd to jest jedna rzecz. A z drugiej strony ci, którzy tak prężnie działali to była ta polityczna strona innego układu, nazwijmy to. Był inny wójt, inni radni, inny był jeszcze zarząd, oni tą inicjatywę mieli, jeszcze przychodzili, patrzyli. A później dlaczego, żeby wójt był nieprzychylny? Nie, to nie o to chodzi. Tylko, że ci co tworzą, to jest własne dziecko, raczej się tym opiekują, robią. A później inicjatywa też upadła, bo to tak się stało.  
M: A jakby pan miał ocenić przygotowanie stowarzyszenia takie i merytoryczne, i rzeczowe do współpracy z samorządem.  
R: Proszę pani, stowarzyszenie to ludzie. Stowarzyszenie jest dlatego takie, że nie ma ludzi. Nie ma ludzi. Jeżeli będą ludzie i każdy będzie chciał, to będzie wtedy i współpraca, i rozmowa, i będzie chciał tutaj robić. Ale w tej chwili nie ma ludzi.   
M: Więc nawet nie ma co mówić o przygotowaniu jak nie ma ludzi, którzy mieliby być przygotowani.  
R: Nie wiem. To jest trudne. Takie może bardziej prężne stowarzyszenia. Trafiliście na takie, które powstało i ja jednoosobowo w większości to robiłem. Nie byłem w stanie tak to zrobić, żeby znaleźć czas jeszcze, żeby zaagitować z powrotem jeszcze tych ludzi próbować. Zresztą zauważyłem, że i oni odeszli od tej polityki takiej małej i odeszli od tej działalności, bo to jedno z drugim się wiązało. "Daj mi spokój, nie przychodzę, nie chcę już tam iść".  
M: A co pana zdaniem decyduje o pozycji organizacji pozarządowej w terenie, w regionie, w powiecie?  
R: Sukces, który przekładał się na takie zaistnienie w jakimś przedsięwzięciu, w jakimś działaniu, w jakiejś inicjatywie, która...  
M: Taki efekt działania, tak?  
R: Efekt, tak jak mówię. Ja dałem pomysł, bo "zróbmy tak". Pierwszy rok, tu mam nawet zdjęcia [szuka w teczce i pokazuje zdjęcia]. I wie pani, to tak, "a może to nie wyjdzie", to przygotowania dużo, bo to zaczęło padać śnieg, zimno, tam jakieś. O, widzi pani, tu mam wycinki z prasy. I to wtedy jak myśmy coś takiego zorganizowali, udało się, "ty, dobrze pisali w gazecie", ruszyło, ludzie zainteresowani pytali, bo ktoś tam coś kupił itd. O, to była inicjatywa. Takie spotkanie w Domu Kultury na temat Unii Europejskiej, tam rolnicy protestowali, młodzieży tam było sprowadzone. Było dobrze, bośmy widzieli, bośmy wygarnęli, powiedzieli. Potem spotkanie, o którym tu też miałem w prasie, bo te wycinki, które brałem, tam Białe Targi, Kolorowe Targi.  
M: Czy ja mogłabym sobie skserować te materiały?  
R: To są stare, pod patronatem... Kiedyś to miałem zebrać i... O, targi ogrodowo-kwiatowe, tu jest też jak wieszają. Ale tu jest jaśniejsze. To może pani jedno sobie wziąć, a to możemy skserować. Więc to są z tych forów, które należąc tak się bardziej oddałem tej pracy w Bochni, w tym Forum, poprzez nasze stowarzyszenie też.  
M: Czyli co? Efekty przede wszystkim działania.  
R: Liczy się, tak jak powiedziałem, prasa. Jeżeli będzie to gdzieś nagłośnione – jest. I to takie pomysły skierowane do wszystkich, że się zainteresują.  
M: Czyli takie żeby była szeroka publika, odbiorcy, tak?  
R: I pierwsza rzecz. To co w życiu zawsze robiłem i tu jako dyrektor, i te rzeczy, które inicjowałem. To musi być impreza cykliczna. Musi być impreza cykliczna, musi wejść w kalendarz. I musi zawsze być dopracowana i mieć swoje logo. Teraz nazywa się to logo, musi mieć swój szyld. To musi być szyld. Jak kiedyś pracowałem w LZSach i był zielony afisz, stały zielony afisz, logo LZS i tam było napisane, to wszyscy reagowali "tam będzie coś".  
M: Bo już kojarzyli, tak?  
R: Dzieci kojarzyły, dzieci biegły, jest LZS. Bo będą zawody pierwszomajowe, będą zabawy i gry, będą nagrody. I ta impreza musiała zawsze, bez względu na deszcz, na wszystko, być przygotowana. Przygotowana tak, na miarę możliwości, bo to wiadomo, żeby dotrzeć do ludzi, zadowolić ich i być dla nich.  
M: Czyli to taką markę trzeba wyrobić.  
R: Trzeba markę wyrobić, jak na produkt, jak tłumaczyłem kiedyś też dla takich rolników. To nie może sprzedawać truskawek w gazecie, choćby były one najsłodsze, najlepsze, zawinięte w gazetę się nie sprzedadzą. Jeżeli on sprzedaje ziemniaki, to nie może to być ziemniak napisany, tylko musi dać adres swój i się nie wstydzić produktu. I dawałem im przykład jarmarku. Warto iść na jarmark, od dziecka jak się chodzi i popatrzeć jak rolnicy na jarmarku każdy rzemieślnik, który czymś handluje, ma swoje miejsce, swoje logo wywieszone sznurki np. I jeżeli się idzie po sznurek, to idzie się tam, bo się tam kupi. Ale jeżeli on będzie niesolidny i raz będą sznurki, na drugi jarmark nie będzie, na trzeci będą gdzieś tam zwinięte, już nikt na trzeci raz na jarmark nie pójdzie tam, bo wie, że go nie może być, że może go nie zastać.  
M: Czyli najważniejszy jest efekt działania i ta marka wyrobiona.  
R: To wszystko, co ja powtarzałem. To musi być, na wsi czy w środowisku ja się spotkałem 20 lat temu "łobedzie sie", takie było powiedzenie. I to w Domu Kultury funkcjonowało. Jak tam coś "a, łobedzie sie", nie trzeba trybuny, bo może "łobedzie sie". Tak jak to działacze tacy byli. To się tak odbywało, że jak przyszli nie wiedzieli gdzie stanąć. No nie, nie "łobedzie sie". Trzeba zrobić zawsze, choćby dla pięciu, że to jest to.  
M: A czy pana stowarzyszenie ma jakiś wpływ na decyzje, jakie są podejmowanie w samorządzie?  
R: Żadnych w zasadzie. Bo nie ma takich możliwości. Gdyby w tym stowarzyszeniu było więcej ludzi, którzy mają wpływ na decyzje, choć tam może 2-3 takich jeszcze radnych by zostało, to oni by może poprzez te spotkania, czy problemy, czy jakieś inne sprawy, tam przenosili i sugerowali się pewnymi rzeczami. Sugerowali się pewnymi rzeczami. Ale tego w tej chwili nie ma.  
M: A czy stowarzyszenie jest zapraszane do konsultacji społecznych przez samorząd?  
R: Nie było takiej sytuacji.  
M: Nic takiego, czyli nie ma wpływu.  
R: Nie było, bo jest mało aktywne jako stowarzyszenie powtarzam. Musiałbym to jakoś jeszcze znaleźć czas, kogoś, mówię sam, jako prezes, może by ktoś się podjął, kto by znalazł czas. Ale jak na razie nikt się do tego nie kwapi nawet żeby te pieczątki trzymać. [śmiech]  
M: Czyli stowarzyszenie tak bardzo mało aktywnie działa i bez względu jest na...  
R: Mało aktywnie, bo ludzie bez przerwy, to co mówiłem na początku, jak nie widzą, że będzie coś z tego, to tak nie bardzo się angażują. Czasu nie ma przede wszystkim.  
M: Chciałabym, żebyśmy porozmawiali teraz o takiej hipotetycznej sytuacji. Gdyby powstał taki pomysł wyłonienia reprezentanta wszystkich organizacji pozarządowych tutaj z terenu, to kto mógłby być takim reprezentantem? Pana zdaniem. Jak mógłby być wyłoniony i kto to mógłby być? Jeżeli osoba, to jakie powinna mieć cechy? Jeżeli jakaś organizacja, to też jakie powinna mieć cechy?  
R: Jeżeli chodzi o takie, to powiedziałem, że ten zamysł nasz został zrealizowany. Że powstało to Forum Stowarzyszeń. Forum Stowarzyszeń powstało na zasadzie członkostwa wszystkich stowarzyszeń, które chciały przystąpić do tego.  
M: Czyli to nie tylko stowarzyszenia, które zajmują się promocją i rozwojem?  
R: Nie, tylko stowarzyszenia były tam różne. Bo to przyjmowali w statutowej działalności, żeby były. Ale niektóre stowarzyszenia zapisały sobie, że nie mogą się łączyć w inne. Tak było w Żegocinie. I one nie przystąpiły. Akceptowały to wszystko, były współzałożycielem, tzn. nie tyle nie mogli być współzałożycielem, ale to później się okazało, że się wycofali z tego, choć popierali. I wtedy były wybory. W skład do wyboru byli przedstawiciele poszczególnych stowarzyszeń po 2-3 osoby, zależy, już nie pamiętam, tam w statucie ustaliliśmy. No i wybierając, wybierali przedstawiciela spośród tych wszystkich organizacji. I Miśkowicz Tadeusz wtedy został prezesem, który tą inicjatywę taką miał wtedy. Ja go wspomagałem, byłem wybrany jako wiceprezes do zarządu i próbowałem z nim to rozwijać. Tak mieliśmy on Bochnię, ja tutaj Łapanów, trochu Rzezawa, Trzciana, Żegocina, taki Cech przystąpił częściowo też w Bochni. I wtedy taki przedstawiciel, prezes Forum Stowarzyszeń, to był mocny. Bo miał rozeznanie tu, to była ta osoba, która mogła reprezentować tych przedstawicieli Forum.  
M: Czyli jako reprezentant bardzo dobrze funkcjonował, tak?  
R: To było funkcjonowanie dobre powiem, bardzo był aktywny i szkoda, że to jakoś się tak... Powtarzam, jakieś zmiany polityczne pozbawiły tych wszystkich rzeczy, które tam były. Zawsze polityczny przeskok tak się to dzieje.  
M: Czyli nie widzi pan potrzeby wyłaniania jakiegoś innego reprezentanta?  
R: Takiego nie widzę, bo to nie będzie w stanie się tak luźno zrobić, póki nie będzie... Jeżeli to by było tak luźno, to się nigdy nie dojdzie do porozumienia. Natomiast na tej formule, cośmy przyjęli, że "będziesz należał, będziesz miał przedstawiciela", byli tam stali członkowie, ilu członków reprezentowało, kto miał być delegatem, poprzez delegatów, więc to było bardzo demokratyczne i takie wyłanianie swojego przedstawiciela.  
M: To tak jak powiedziałam, że już kończymy, nie mam więcej pytań tutaj.  
R: To coś pani z tego wybierze.  
M: Czy pan chciałby jeszcze coś dodać od siebie do rozmowy?  
R: Wie pani, ja jestem entuzjastą i podchodzę do wielu takich działań bardzo z przekonaniem, że się to uda. I udaje się. Tylko mówię, że no właśnie to jest to, że człowiek ma pracę zawodową, która czasem absorbuje maksymalnie. W takich okresach, w których trzeba by było znaleźć czas właśnie na coś takiego, co się człowiek podjął. Bo biorąc pod uwagę szkołę. Szkoła żyje pewnymi takimi okresami nawału pracy. I jest to nie do przeskoczenia. To jest żywy organizm, nie do przewidzenia wielu rzeczy. Jak matury wejdą, to trzeba to zrobić. Jeżeli przyjdzie koniec roku szkolnego trzeba to zrobić. I to jest praca i to jest pierwsze. I nie zawsze w tym czasie człowiek jest w stanie akurat w tym okresie maja, czerwca, kiedy te imprezy, kiedy to wszystko jest tak nas topie, udzielać się tam społecznie zostawiając rzeczy ważne. Tu, bardziej ważne, zawodowe.  
M: Czyli przeszkadza to sobie nawzajem.  
R: To jest taka rzecz mnie osobiście. Bo to jest inaczej. Kiedy przyjdą wakacje i człowiek jest luźniejszy, to wtedy wszyscy są na wakacjach i zebrać się i zrobić cokolwiek, jak pani wie, to "kiedy? dajże spokój, robisz zebranie? kto przyjedzie?", nie? "Wtedy jest piknik" itd. I znowu ten cykl taki jest. Ale z drugiej strony znowu takie stanowisko daje tą szansę, że ma się łączność, że ma się styczność z ludźmi, że ma się dostęp bezpośrednio czy to do nauczycieli, do rodziców, do środowisk różnych. I jak przyjdzie cokolwiek zorganizować czy jakoś uruchomić te tryby, to jest łatwo. Bo jak nikt ma się te 3-4 grupy pod ręką, powiem brzydko. Że wtedy i starszy, i młodzież, i kogoś tu uaktywnić, zrobić, "weźże tam, przyjdziemy, coś zrobimy".  
M: Jest do kogo się zwrócić.  
R: Jest do kogo się zwrócić i stąd zawsze korzystają "a, ty masz szkołę, ty tam masz możliwości, przez nauczycieli, przez tych dojdziesz". Ale obserwuję taką rzecz, że te inicjatywy są często takie z potrzeby, nie wiem jak to nazwać, takiego entuzjazmu młodych ludzi. Powstaje takie jakieś stowarzyszenie, niech by to było Klub Miłośników Rajdów Samochodowych, no bo im się podobają rajdy. I oni to by tak już chcieli wszystko też jako młodzi, żeby ktoś im pomógł. I teraz jeżeli takie, tak jak mówiliśmy, byłoby centrum wspierania przedsiębiorczości. Na luźnych zasadach, ale byłoby to miejsce, gdzie oni, nawet ci sympatycy, którzy na kolanie to robią, mogliby sobie przyjść do tego centrum i tam bylibyśmy wspólnie, a tu jest prezes "słuchajże, pomóżże nam to i to", "tu masz telefon, daj przedzwonimy". Żeby oni też nie musieli tak się czuć, że "gdzie my pójdziemy, przy czym my będziemy". A oni zorganizują, bo im potrzeba to, to, to, zabezpieczenie itd. No i znowu, żeby też jakby trzeba było kawałek papieru, może coś tam sobie wysłać mieli, "o tu jest", znowu mieścimy się wspólnie. Działamy wspólnie, wspólnie nas to jakoś złączyło.  
M: Czyli żeby te organizacje nie były takie każda sama sobie.  
R: Tak, to jest taki mój pomysł kiedyś był też na to. Żebyśmy nie musieli wszystkiego zinstytucjonalizować, że instytucja istnieje, musi mieć nazwę, pieczątkę itd., żeby to wszystko te rejestry przechodziło. Może to być spontaniczne, może to się tak nazywać, był taki program też zrobiliśmy na zasadzie tego Nokia, co było z telefonów tutaj. Zdobyliśmy fajne pieniądze, o, tu jest jeden wycinek. To jest to o tych herbach. I to było też takie spontaniczne z młodzieżą. Zaszczepiłem u nich, wzięli, zrobili "Dworzanie" taką nazwę i Nokia dała na to 7 tysięcy. Potem mogli do Paryża wyjechać, tylko matura przeszkodziła w tym. Młodzież miała bardzo fajne na trenerów szkolenie. Tylko znowu, terminy były takie, że dziewczyna zdaje maturę, a ma zaproszenie na szkolenie trenera takiego do rozwoju tych wszystkich, kto miał uaktywnić ich w tym zdobywaniu środków. I to młodzież z naszej szkoły. I program, który ja im podsunąłem wiązał się tu ze środowiskiem naszym. Fajne jest tam, warto podjechać, na szlaku papieskim herby. Każdy budynek, który przystąpił, koło 20 rodzin, zintegrowali się, trochę tam było wkładu przy tym i oni tak z entuzjazmem. I teraz zaprojektowali herb, odlaliśmy ten herb i na budynku, przed domem wisi herb "Koci zamek", numer domu jest. Także te budynki 2-3 wchodzi się no i ciekawe jakie to jest. Ale jeden odbierał "a tam, koci zamek?", drugi tak, trzeci to. Ciekawa inicjatywa, niewiele trzeba, mówię, i już gdzieś tam zaistnieli. Ale też taki klub Dworzanie, czy jak my to nazwali wtedy, bp pomagałem w tym ludziom. Rozliczyli to, jakoś to mogła szkoła zrobić. I też gdyby to było takie wsparcie już tam mieli, to oni by sobie nie musieli szukać pomieszczenia czy papieru. Podeszliby tam "słuchaj, dzień dobry, a my mamy taki pomysł", już by to wisiało, to by mobilizowało ludzi i przybywałoby tego, co się tworzyło w tym pozarządowym.  
M: Czyli takie bardzo podstawowe rzeczy trzeba zapewnić.  
R: Takie nie Dom Kultury jako instytucja, bo to całkiem inna rola tego jest, tylko mówię, gdyby takie stowarzyszenie miało być, czy taka forma organizacji pozarządowej i ona miała coś takiego, centrum wspierania nazywamy czy centrum wspierania przedsiębiorczych, czy centrum nazwać to jakoś, to by powstawały przy tym. No to może by to uruchomił, może by tam znaleźli się ludzie, którzy by przychodzili, rozmawiali, dyskutowali. Ja wiem z młodych lat, że zawsze marzyliśmy o czymś takim młodzi ludzie, wtedy było to nierealne, żeby był taki klub, takie marzenie nasze było, żebyśmy mogli tam po godzinach sobie przyjść, posiedzieć z koleżankami, kawę zrobić, porozmawiać. Takie miejsce własne. Nie to zinstytucjonalizowane, jak Dom Kultury. Także jest to realne i kiedyś może coś takiego by się dało utworzyć. Tych wszystkich chętnych z pomysłami ludzi. I to ściąga, wie pani, jak się wchodzi i ma, tak jak jest tu, jakiś dyplom, jakieś rzeczy, które są tworem wielu ludzi, pomysły, to potem to uaktywnia. Tak jak ktoś lubi grać w zespole, no to wtedy idzie do klubu i tam się próbują uaktywnić. A te pomysły dzisiaj trochę inaczej.  
M: To w takim razie wszystko, tak? Czy jeszcze chce pan coś dodać?  
R: Cóż mogę dodać? Już tyle powiedziałem przez godzinę, że nie wiem czy bym tak wygadał się kiedy. Ale to nauczyciele to mają, że jak mało mówi do dzieci, to pomówiłem do pani.  
M: Mało pan mówi do dzieci?  [śmiech] 
R: Bo akurat mniej. Jak się kiedyś prowadziło zajęcia, no to wie pani, trzeba po tych, tak jak każdy nauczyciel, to 45 minut to trzeba tę lekcję przeprowadzić. Jak ma osiem, to jeszcze jeżeli chce i mówi, no to dużo pogada.