Ankieter:  Na początku chciałabym, żeby mi pan opowiedział trochę o stowarzyszeniu, które Pan reprezentuje. Stowarzyszenie "Ruska Bursa". Kiedy ono powstało i - taki krótki zarys. 
Respondent:  Stowarzyszenie Ruska Bursa w Gorlicach powstało w roku tysiąc dziewięćset ósmym. W ubiegłym roku obchodziło setną rocznicę swojego istnienia. W roku tysiąc dziewięćset ósmym za pieniądze migrantów z tamtego terenu, którzy byli w Ameryce i ..mmm no przy pomocy takiego swoistego układu politycznego - chodzi o to, że... .mm no, dość bogaty, majętny człowiek, hrabia... () (nie pamiętam, proszę panią, nie chcę się pomylić)... Właściciel Siar pod Sękową, jakżeż on się nazywał... W każdym bądź razie - zaraz sobie przypomnę nazwisko albo sobie... (podeprę się czymś pisanym). () galicyjskiego i w celu zapewnienia sobie poparcia w społeczności łemkowskiej, która była... no dość... żyła wtedy powiedzmy na tamtym terenie dość zwartą gromadą i była dość pokaźna, stwierdził, że on im podaruje kawałek pola, oni sobie postawią tam budynek i ten budynek będzie służył jako ruska bursa. Dlatego to się nazywa stowarzyszenie historycznie "Ruska Bursa". W owym czasie no to właściwie... powiedzmy... skąd ruska? Że to nie rosyjska, tylko ruska, czy staroruska, w owym czasie wszystkich wyznawców wschodnich kościołów: czy prawosławnego, czy grekokatolickiego... (.3) ludy ruskie, zamieszkujące tereny Pierwszej Rzeczypospolitej nazywano właśnie ludami ruskimi, bez oglądania się, czy to są Białorusini, Ukraińcy i tak dalej... Bo ci Białorusini i Ukraińcy to wtedy właściwie dopiero się kształtowali, wybijali się na własną... później walcząc... ((respondent przeszukuje dokumenty, poszukując nazwiska założyciela)) Będzie mnie to męczyło... .Hmmm Ha! Długosz się nazywał po prostu. Tylko jak miał na imię... Chyba, moim zdaniem, Władysław. On się wzbogacił na ropie naftowej, która wtedy właśnie tam była Eldodorado... Teksas pod Gorlicami i on właśnie miał dość duże połacie ziemi, na której tam była wydobywana ropa, w związku z tym doszedł szybko do pieniędzy i () w Siarach taki... .mm taki eklektyczny, taki neo-nie-wiadomo-co... pałac... założenie imponujące. Mało znany, bo to jest w tej chwili też w prywatnych rękach, ale ci Długoszowie sprzedali komu innemu zdaje się. W każdym bądź razie tam powstała bursa, .yy w tych... powiedzmy jeszcze przed pierwszą wojną światową. Zamieszkali tam w tej bursie pierwsi wychowankowie, dla Łemków ona miała bardzo wielkie znaczenie w okresie międzywojennym. Tak jak już wcześniej pani wspomniałem, że do dziś dnia jest... zauważa się ten sam podział... taki powiedzmy ideologiczny między Łemkami. Jedni uważają się za Ukraińców, a drudzy się nie uważają za Ukraińców. No... Za kogo się ci drudzy uważają to różnie bywało, bo część z nich uważała, że na przykład wcześniej właściwie robiło na nich wrażenie państwo carów, no byli moskalofilami. Uważali, że są składnikiem jednego wielkiego narodu, mówili nawet, że "od Wisłoka do Władywostoka". Natomiast Ukraińców, tych powiedzmy, którzy uważali, że są tylko Ukraińcami, uważali za odszczepieńców. Że oni też powinni być Rosjanami. I oczywiście to pewien proces historyczny. Po pewnym czasie - tam duże znaczenie miała też orientacja staroruska, która uważała, że jesteśmy... no Starorusinami i nie chcemy mieć żadnej innej... dość skomplikowane to jest... A z kolei taka najmłodsza inteligencja to twierdziła, że trzeba budować czwarty naród słowiański - po Rosjanach, Białorusinach i Ukraińcach, czyli Karpatorusinów. I właściwie do dziś dnia te dwie główne opcje funkcjonują tam u nas. Tak że pomijając te wszystkie zaszłości, oczywiście okres międzywojenny, no... to funkcjonuje. 
Ankieter:  Mhm... A to jest tak, że stowarzyszenie od tego tysiąc dziewięćset ósmego roku do teraz funkcjonuje nieprzerwanie, czy... 
Respondent:  Przerwanie. Przerwanie... Pierwszą przerwą był okres pierwszej wojny światowej. Pani to są na pewno fakty nieznane, w związku... no właśnie wspomniałem - w związku z tym moskalofilstwem, a i w związku z tym, że wszyscy ci Rusini... Z resztą moskalofilizm miał też dużo zwolenników we Lwowie i tak dalej... Wielu z nich, tych działaczy było aresztowanych i internowanych w obozach koncentracyjnych na terenie Austrii. Był to element niepewny. Jeżeli już służył w wojsku austriackim - ci Łemkowie, Białorusini czy Ukraińcy... Ukraińcy właściwie popierali państwo... monarchię habsburską... no byli tacy, którzy właśnie popierali, ale jako element niepewny ich kierowano na front włoski. Polecam Hemingwaya "Komu bije dzwon", tak dalej... Ale to... Inni byli internowani, wielu straciło życie. Wtedy Bursa Ruska przestała istnieć. To było dość skomplikowane, władze mianowały kuratora i tak dalej... 
Ankieter:  ((wchodzi w słowo)) To może już nie będziemy się tak bardzo wgłębiali, bo ja mam jeszcze bardzo dużo rzeczy... choć ciekawie pan mówi, ale... 
Respondent:  ...Za dużo... Bardziej konkretnie, dobrze... 
Ankieter:  Takie konkrety - pierwsza przerwa to była wojna... 
Respondent:  Wojna, budynek i majątek starego stowarzyszenia przejął kurator. Dopiero w latach trzydziestych - na początku lat trzydziestych udało się... właściwie wykupić... Był dość zawiły spór sądowy, który trwał kilka lat, czy kilkanaście nawet lat... Udało się budynek wykupić i w latach trzydziestych Ruska Bursa na nowo zaczęła działać, dochowała się bardzo wielu wychowanków... no jednych z najwybitniejszych poetów, działaczy i tak dalej... I działa aż do roku tysiąc dziewięćset trzydziestego dziewiątego, do wybuchu wojny, ona wtedy - niestety - znowu zawiłe historie - zupełnie nieznane... Nie wiem, nie chcę się wgłębiać, w każdym bądź razie Bursę w czasie wojny przejęła opcja ukraińska, ot co. Kolaborująca z hitlerowcami. No więc właśnie... I tak to funkcjonowało do czterdziestego piątego roku, po czterdziestym piątym roku Bursa nie zdołała się odtworzyć, wielu Łemków wybitnych wyjechało niestety na Ukrainę, niektórzy dobrowolnie, niektórzy byli wysiedleni przymusowo, a po czterdziestym siódmym roku wszyscy pozostali zostali z kolei deportowani na ziemie północnej i zachodniej Polski. W związku z tym nie istniała Ruska Bursa, w budynku mieścił się szpital powiatowy... czy oddział szpitala. Dopiero po zmianach, po osiemdziesiątym dziewiątym roku grupa działaczy stwierdziła, że skoro mieliśmy taki majątek społeczny, który należał do całej społeczności łemkowskiej, należałoby się o niego starać. I stwierdziliśmy, że reaktywujemy Stowarzyszenie Ruska Bursa i to miało miejsce w dziewięćdziesiątym drugim roku. W dziewięćdziesiątym piątym stowarzyszenie to reaktywowane dostało użyczenie od kierownika urzędu rejonowego, czyli to odpowiednik dzisiejszego starosty, bo to jest sprzed reformy taki... administracyjnej, w użyczenie ten budynek. Był kompletnie zdewastowany no i jakoś zaczęliśmy tam działać. Działalność kulturalna, oświatowa - to, co mówiłem, tam jest prowadzona, plus remont - cały czas trwa. 
Ankieter:  A proszę powiedzieć - jeśli chodzi o cele działania Bursy, czy też stowarzyszenia, na samym początku jakby istnienia, czyli... 
Respondent:  Dobrze, więc ja powiem jeszcze jedno - kiedy myśmy się reaktywowali... zasady prawne są takie, że niestety - dawne stowarzyszenie może reaktywować się w sensie formalnym i prawnym i przejąć majątek, który do niego należał, jeżeli zgłosi się trzech członków poprzedniego zarządu, a poprzedni zarząd - w latach trzydziestych czy czterdziestych - to byli starsi, najczęściej zasłużeni, bardzo starzy działacze, którzy poumierali. Nie było ani jednego. Oczywiście więc następstwa prawnego nie można było wykazać. Jedyną prawną możliwością była reaktywacja nowego stowarzyszenia. 
Ankieter:  Pod taką samą nazwą? 
Respondent:  Tak... I oczywiście byliśmy bardzo chytrzy i sprytni i stwierdziliśmy, że tak - nie tylko nazwa ta sama, ale i statut ten sam. Z drobnymi tylko korektami, żeby dostosować do istniejącego prawa. Poprzedni statut, który mieliśmy ostatnio, pochodził z tysiąc dziewięćset trzydziestego ósmego roku, był zarejestrowany przez władze Województwa Krakowskiego, jeszcze przedwojennego i oparliśmy się... Z drobnymi tylko korektami dotyczącymi... no pewnych (.2)... no to była kosmetyka... kosmetyczne zmiany. W związku z tym wszystkie cele, które są przedwojenne, my mamy przepisane i działamy według tych samych celów. Nawet ten nasz statut - niektórzy się dziwią, że jest pisany jakimś takim dziwacznym językiem, no bo przedwojennym, albo jeszcze wcześniejszym. 
Ankieter:  Czyli te główne cele, jakby mi pan powiedział... 
Respondent:  To zacytuję ze statutu, który mam też pod ręką, tutaj go wziąłem... I... Cele statutowe: celem stowarzyszenia jest utrzymywanie w Gorlicach Bursy dla młodzieży narodowości... no tu było w starym statucie ruskiej... obecnie jest dla młodzieży łemkowskiej, uczęszczających albo do państwowych, albo do prywatnych szkół przez udzielenie im mieszkania, wyżywienia, opieki w czasie nauki, zapewnienia wychowania moralno-religijnego, społeczno-państwowego, pielęgnowanie właściwości narodowych ruskich... my mamy teraz właściwości łemkowskich w obecnej wersji statutu. Stowarzyszenie udziela pomocy materialnej i naukowej uczącej się młodzieży, także poza Bursą, poprzez przyznawanie zasiłków, stypendiów, pomoc w nauce i w końcu celem stowarzyszenia jest szerzenie oświaty pozaszkolnej - poprzez urządzanie odczytów, koncertów, przedstawień... 
Ankieter:  Czyli takie trzy główne cele: () Bursa, czyli gdzie młodzież może z jednej strony (mieszkać), ale z drugiej strony ma też zapewnione takie wychowanie, stypendia... 
Respondent:  Stypendia, pomoc w nauce... 
Ankieter:  Ale to dla młodzieży łemkowskiej... 
Respondent:  No tak... do te pory było. 
Ankieter:  A teraz się zmieniło? 
Respondent:  Nie. Tak jest nadal. Chociaż zgodnie z ustawą o stowarzyszeniach i... znowu to jest, nie chcę wchodzić w zawiłości prawne... natury prawnej... Trzeba się otworzyć, że tak powiem. No niemniej jednak to stowarzyszenie działa... no jest... 
Ankieter:  Aha, czyli nie mogą państwo tak jakby... 
Respondent:  No nie może być jakichś zapisów rasistowskich, że... Właściwie w ustawie o stowarzyszeniach jest tak, że... jakby powiedzieć... Ograniczenie wolności zrzeszania się w stowarzyszeniu może wyniknąć jedynie z ustawy. Więc ja nie mogę zakazać - jeżeli ktoś uważa, czuje się Polakiem, jest Polakiem, chce przynależeć do Stowarzyszenia Ruska Bursa, ja nie mogę (powiedzieć): ty nie możesz należeć do tego stowarzyszenia, bo jesteś Polakiem. To by było w ogóle: po pierwsze było by karygodne, niezgodne z prawem... no nie można tak robić. Co najwyżej mogę argumentować w ten sposób: a czy pan w całości popiera te cele statutowe, które są? No... 
Ankieter:  Ale państwo są otwarci na takie osoby, które też nie są... 
Respondent:  Jesteśmy otwarci. Uwaga - to się do nas zgłosił, przyjęliśmy. Wszystkich przyjęliśmy i właśnie była dyskusja na ostatnim walnym zgromadzeniu na ten temat. Ale dla nas nie jest problemem właśnie - jak mówię - przyjmowanie Polaków. Bo Polacy właściwie no... nie bardzo się garną. Ale współpracujemy. Do stowarzyszenia nie należy chyba żaden, ale bardzo współpracujemy, niektórzy nam kibicują bardzo dobrze, ale problem jest z tą frakcją ukraińską, która bardzo niechętnie nas widzi. Oni mają takie poczucie misji. Bo oni uważają, że jeżeli któryś Łemek nie jest Ukraińcem, to należy go nawrócić. Pani rozumie - oni mają poczucie misji. I dla nich solą w oku jesteśmy. Nie dajemy się, ale uwaga - no... nie może dla nich istnieć czwarty naród słowiański, bo to się jakby odbywa ich kosztem i może funkcjonuje w różnych krajach Europy, w każdym kraju jest mniejszość karpatorusińska i oni nie chcą być Ukraińcami. W Rumunii, bardzo dużo na Słowacji... Na Słowacji mają własne radio, teatr zawodowy... zawodowy, nie amatorski - podkreślam to. W Polsce jest silny ten ruch, jest właściwie emigracja, ale stara emigracja dziewiętnastowieczna w byłej Jugosławii - w Chorwacji, w Serbii, Wojwodinie. W Rumunii. I na Węgrzech dwie, czy trzy wsie jeszcze, co się mówi po rusińsku. 
Ankieter:  Ale wracając jeszcze do tych celów - bo mówił pan, że one się nie zmieniły od samego początku. A czy obecnie pojawiły się jakieś nowe? 
Respondent:  Nie. Uwaga - nie realizujemy wszystkich starych. Bo Bursa jest w remoncie, w związku z tym nie możemy udzielać mieszkania tym uczniom. Z resztą nie wiem, czyy będzie taka potrzeba. Te cele będą jednak ewoluowały. W tej chwili właściwie środków też mieliśmy mało. Bo co mamy - dajemy w remont tego budynku, bo to był rupieć. Ale w związku z tym, że to jest... on ma dla nas olbrzymią wartość historyczną, musimy. Musimy go remontować, bo łatwiej i prościej, taniej byłoby prawdopodobnie go zrównać z ziemią i zaczynać od nowa. Już wydaliśmy około czterystu tysięcy i nie widać tych pieniędzy po prostu. Więc tak jakby... 
Ankieter:  Czyli cały czas Bursa jest w remoncie? 
Respondent:  Cały czas jest w remoncie a jednocześnie działa. 
Ankieter:  W jaki sposób działa? 
Respondent:  No kilka pomieszczeń mamy udostępnionych, prowadzimy bibliotekę... Spotkania w niewielkich grupach, bo większe imprezy - typu jakieś koncerty i tak dalej, to korzystamy z takiego gorlickiego... pomocy gorlickiego ośrodka kultury, który się nazywa Dwór Karwacjanów. Instytucja kultury jest, chyba samorządowa, tak... Albo urządzamy też w plenerze różne tam - powiedzmy ogniska, powiedzmy, czy potańcówki, czy odczyty na wsiach tam w tych gdzieś jeszcze ci Łemkowie się zachowali i są jakieś świetlice miejscowe i tak dalej... 
Ankieter:  Czyli w takim razie... A jeśli chodzi o ten trzeci cel - czyli te stypendia - czy... 
Respondent:  Nie mamy pieniędzy, nie dajemy na razie stypendiów. Ale prowadzimy działalność wydawniczą na przykład, której tu nie było. Wydajemy właściwie jedyne - no, na świecie - czasopismo naukowe łemkowskie. O charakterze naukowym, to jest ten właśnie Rocznik Ruskiej Bursy. Okazało się, że... 
Ankieter:  Po polsku też jest? 
Respondent:  Jest trochę tekstów po polsku, trochę po rusku... po łemkowsku. Staramy się, żeby jak najwięcej było po łemkowsku, bo oczywiście jak ma być łemkowskie, dla mnie czasopismo czy książka łemkowska, to jest pisana po łemkowsku. Jeżeli jest po polsku, to jest polską książką. Absolutnie, nawet jak jest o Łemkach, o Żydach. 
Ankieter:  Myślałam, że po prostu jest w dwóch językach... 
Respondent:  Są... jest trochę tekstów (dwujęzycznych). No statut... Drukujemy dokumenty z działalności w tym czasopiśmie, no to - wiadomo, dokumenty w większości są po polsku. 
Ankieter:  Czyli wydawnictwo jeszcze, oprócz tych celów, które państwo tutaj mają zapisane... A mówił pan wcześniej, że te cele będą ewoluować - w jakim kierunku? 
Respondent:  No tak, no właśnie w tę stronę. Ja myślę, że w stronę przekształcenia tego stowarzyszenia... czy budynku Ruskiej Bursy w Ośrodek Kultury Łemkowskiej. Nie jest bursa, powiedzmy, która zajmuje się wyżywieniem, spaniem i tak dalej, tylko - tak, jak funkcjonują ośrodki kultury - w ośrodek kultury. No w zamierzeniach jest tak, żeby kilka takich ośrodków kultury było w Polsce. My tak w marzeniach widzimy cztery - dwa powiedzmy na terenach nas interesujących. Jeden w Województwie Małopoloskim, drugi w Rzeszo... czy Podkarpackim, bo tam mamy drugiego takiego działacza. Jest muzeum .mmm (.4) no, powiedzmy, łemkowskie. W Zyndramowej. Jakiś taki działacz Gocz, który ma prywatne jakby muzeum, czy półprywatne, bo w tej chwili władze gminy jakby o niego dbają, ale to już jest... Zyndramowa powiat Krosno to już jest Województwo Podkarpackie. I dwa na ziemiach zachodnich, tam gdzie w diasporze żyją Łemkowie. Wysiedleni, później wrócili. Tam jest ich znacznie więcej zresztą, uwaga. Ale są mniej energiczni, moim zdaniem - w mojej ocenie, są mniej energiczni, mniej robią, mogliby znacznie więcej. 
Ankieter:  Czyli chcą państwo też jako stowarzyszenie tam zaistnieć, czy... 
Respondent:  Nie. Statut nam pozwala uruchamiać filie tej Ruskiej Bursy w miarę potrzeby w innych miejscowościach na Łemkowszczyźnie. No w szeroko pojętych to tam, gdzie mieszkają Łemkowie, czyli ewentualnie i na zachodzie. Ale tam też są... Łemkowie mają inne organizacje, działają w innych organizacjach. I tam na tych ziemiach zachodnich czy Województwo Dolnośląskie... I właściwie w tej chwili Województwo to Gorzowsko-Zielo... Jak się to nazywa... Nie będziemy... Jak się może... Lubuskie! o, Lubuskie, no to tam ma właśnie Stowarzyszenie Łemków. Natomiast () ta opcja pro ukraińska, czy ukraińska, to jest Zjednoczenie Łemków. Czy... Zjednoczenie - Stowarzyszenie. Stowarzyszenie jest to.. Stowarzyszenie to jest właśnie to, powiedzmy karpatoruskie, czyli nie Ukraińcy. Ukraińcy to jest Zjednoczenie Łemków. 
Ankieter:  A mówi pan, że jeśli chodzi o działania, które podejmujecie - to są to spotkania w małych grupach, tak, jakieś działania kulturalne, oświatowe... 
Respondent:  Oświatowe - uwaga - uczymy języka łemkowskiego. W ciągu roku... Właściwie tak - nauka języka łemkowskiego dla dzieci ze szkół podstawowych i gimnazjalnych jest załatwiona przy okazji szkół. System oświaty jakby załatwia. Ale jest też cała grupa ludzi, którzy by chciała się uczyć, ale... bo nie miała takiej możliwości wcześniej - i prowadzimy naukę języka łemkowskiego na Akademii Pedagogicznej w Krakowie dla dorosłych. I to Ruska Bursa. Pod Ruską Bursą to funkcjonuje. 
Ankieter:  I tutaj w Krakowie to się odbywa? 
Respondent:  Tu, w Krakowie, tak. Natomiast w okresie letnim prowadzimy też naukę języka łemkowskiego dla diaspory spoza Polski de facto, tak to było do tej pory. Z Ukrainy, bo oni są strasznie wynarodowieni, nie umieją mówić, jednak ten ukraiński w ogóle... wcale nie jest taki bliski wbrew pozorom. Ze Słowacji czy z innych krajów Unii Europejskiej, tak powiedzmy, z terenów Europy Zachodniej, też z Ameryki, ze Stanów bardzo dużo przyjeżdża. Przyjeżdżają do Bursy i tam mamy nauczyciela () i są kursy wakacyjne. 
Ankieter:  Czyli to jest jedno - nauka języka. I jeszcze pan mówił o takich imprezach organizowanych cyklicznie. To są... jakie to są imprezy? 
Respondent:  Mamy cykl imprez. Na każdy rok, który ogłaszamy na naszych stronach internetowych, i tak: korpus tych imprez właściwie się nie zmienia. To są uroczystości rozpoczęcia i zakończenia roku szkolnego dla małych dzieci, połączone z konkursami, z... to jest przy okazji są organizowane konkursy jakieś recytacji, znajomości języka łemkowskiego, jakieś konkursy sportowe, palenie ogniska, pieczenie kiełbasek, śpiew, tyle. W lecie mamy też. Organizujemy dla studentów tak zwane... no my tu mamy cykl imprez, napisane "rusalnych". No chodzi o... zaraz powiem, co to jest. To jest w okolicach .mm nocy świętojańkiej, to jest taki odpowiednik nocy świętojańskiej. W związku z tym... znowu, ale to jest młodzież starsza, czyli studenci. Robią ognisko, () rzeczy, jakieś konkursy, śpiewy przy ognisku. Rajd też dla studentów raczej jest to impreza, współorganizujemy razem ze stowarzyszeniem, które jest na tych ziemiach zachodnich, ale na naszym terenie tak zwaną Łemkowską Jesień Twórczą. To są spotkania literatów łemkowskich - i to zawsze się odbywa w październiku. Oprócz tego konkurs kolędniczy, tam wtedy, kiedy się kolęduje, zwyczaje wigilijne, zwyczaje wielkanocne, malowanie jajek - to są powiedzmy takie święta, które są co roku. Co my tam mamy jeszcze... 
Ankieter:  Czyli to są takie działania kultywujące tradycję i kulturę? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o jakieś problemy, bariery, jakie napotykacie na swojej drodze, próbując realizować właśnie te cele statutowe. Jakby mi pan mógł o tym powiedzieć? 
Respondent:  Główne nasze środki, które mamy na działalność pochodzą ze składek i praktycznie w całości z dofinansowania, które mniejszości narodowe, etniczne mają w tej chwili na podstawie () ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych i języku regionalnym z MSWiA. Wcześniej z Ministerstwa Kultury. Ministerstwo Kultury dawało nam te grosze... to po prostu były grosze, typu na przykład trzy tysiące na rok na wszystkie imprezy... to w ogóle... W tej chwili na podstawie tej umowy... tej ustawy należy nam się znacznie więcej. Należy nam się znacznie więcej, to znaczy nie tylko na działalność, na imprezy, ale jednocześnie możemy się starać o dotacje remontowe. W związku z tym ten remont Bursy właściwie w większości z tej... ale mamy też własne środki, które tam musimy dawać. Własne składki jakieś musi być i to z własnych, że tak powiem funduszy... .yyy I na działalność tak zwaną podmiotową, czyli powiedzmy stowarzyszenie czy jakaś organizacja ma budynek, ma lokal, ma coś, to może... Jeżeli lokal jest nie ich, to muszą zapłacić czynsz. No to ministerstwo daje na takie cele, jak czynsz, prąd, woda, gaz - takie rzeczy. Media - o! 
Ankieter:  Czyli rozumiem, że teraz to już nie jest raczej problemem ta finansowa część? 
Respondent:  Zawsze jest. Zawsze jest, bo na przykład jeżeli bym chciał robić remont porządny, to pomijając to, że jeżeli nakłady są bardzo duże, to znaczy remont u nas... budynek wymaga remontu kapitalnego, to nie można zrobić takiego remontu przez rok. Czy w roku budżetowym. My tam podpisujemy umowę na dotacje i mamy pieniądze koło czerwca. To co - ministerstwo sobie wyobraża, czy urzędnicy, że my zrobimy przez pół roku: ogłosimy przetarg, ktoś się nam odwoła i tak dalej i że ten remont się sam zrobi. Nie mają wyobraźni kompletnie. Ten remont powinien być założony powiedzmy na pięć lat. Proszę bardzo - dostajecie na pięć lat taką a taką kwotę i sobie róbcie, działajcie tak, żeby to było racjonalne. A więc tu się robi jak zwykle partyzantkę, o. Dostaniecie nie wiadomo kiedy, nie wiadomo ile i macie to bardzo szybko zrobić. To mówię: i tak cud, że zrobiliśmy tyle, ile jest... Aha! To i cud, że dają. Ja uważam, że bardzo dobrze i że... no wszystkim tłumaczę, że w tej chwili Łemkowie niektórzy są tacy malkontenci i narzekają. Mówię: w tej chwili to są lata tłuste dla nas. Naprawdę mamy dużo środków. To nie jest tak, że my mamy mało. Wiadomo, że każdy będzie biadolił, że jest za mało, ale jeżeli ja na imprezy w tym roku na przykład dostałem około czterdziestu tysięcy - z ministerstwa - plus na to nauczanie, plus na wydawanie osobna pula, wydawanie rocznika... Z resztą - te dane są oficjalnie na stronach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji tam wszystkie dotacje i konkursy i wyniki tych konkursów są ogłoszone i może pani łatwo... w internecie jest wszystko - ile kto dostał. To jest pomoc taka. To jest dużo. Na remont w tym roku chyba mniej, bo obcinali - to trzydzieści, czterdzieści tysięcy chyba niecałe dostałem, plus na tą podmiotową (). Ale dużo. Powiem tak - nie mało, bo można jakoś pomyśleć, jak w ubiegłym roku na tą podmiotową dali nam trzy tysiące - trzy tysiące sto. Trzy tysiące na księgową a sto złotych na prąd. No to jaki prąd sto złotych kosztuje? No bez sensu kompletna... No ale też poradziliśmy sobie. Dobrze że dają, chwała im za to. 
Ankieter:  Dobrze, czyli rozumiem, że tutaj - jeśli chodzi o te kwestie finansowe - jest trochę lepiej, gorzej jest natomiast z takim logistycznym rozplanowaniem tego, jak mają być .yy wydawane te środki. 
Respondent:  A to są szczegóły. Tak... tak... I moim zdaniem można to zmienić, absolutnie można to zmienić, bo urzędnicy - znaczy w tej chwili, jak mówię - my gros środków z MSWiA na podstawie tej umowy... tej ustawy, przepraszam, cały czas mi się myli - o mniejszościach narodowych i etnicznych... tam jest powoływane takie ciało, jak komisja wspólna rządu i mniejszości narodowych. Do tych... do tej komisji Łemkowie mają w ustawie napisane, że mają zagwarantowane dwóch członków w tej komisji. No niestety - oczywiście zmanipulowano to i poprzedni minister jeszcze... ho, ho... minister Kalisz oczywiście powołał - stwierdził, że Łemkowie są nie jednomyślni i powołał na jedno miejsce człowieka, którego żeśmy wybrali, natomiast drugie miejsce łemkowskie, które myśmy dostali, ofiarował Ukraińcom. Czyli tej organizacji, którzy oni uważają, że są Łemkami - Zjednoczenie Łemków - ale są Ukraińcami. Ba, nasze działania oni zwalczają! Na przykład piszą... mówią, że nauczanie łemkowskiego to jest nowa akcja "Wisła". Tutaj jakby powiedzieć... no nie wiem - jak pani to nic nie mówi, to akcja "Wisła" to jest to wysiedlenie... 
Ankieter:  Tak! Tak!... 
Respondent:  ...nauczanie łemkowskiego to jest holocaust... No bzdura kompletna! Jakieś karygodne, w ogóle nadające się do sądu. Bo oni tak mówią... bojkotują... wielki problem z nimi mamy, ale się nie przejmujemy. 
Ankieter:  Czyli ja rozumiem, że tutaj się pojawia jeszcze nowy problem - znaczy... 
Respondent:  No tylko właściwie... 
Ankieter:  ...Konkurencja z tą konkurencją, że... 
Respondent:  To nie jest konkurencja! 
Ankieter:  ...Przeciwstawne działanie z tą drugą organizacją. 
Respondent:  Tak, no zwalczanie. Zwalczanie. Przecież do tej pory, uwaga - my mówimy - do tej pory, dzisiaj rozmawiamy, jest dwudziestego szóstego maja. My ten budynek Ruskiej Bursy - on nie jest nasz - właścicielem budynku jest Skarb Państwa, on należy do Skarbu Państwa. Skarb Państwa bardzo chętnie by się pozbył tego budynku, bo wojewoda mówi, że jest on mu do niczego nie potrzebny. Jedyna... prawda, jak mówiłem o tej reaktywacji - myśmy () myśleć, że reaktywujemy i będzie majątek nasz już, że sobie go odbierzemy ten stary przedwojenny. Nie jest tak łatwo. Skoro nie możemy wykazać ciągłości prawnej, no to trzeba się niestety zarejestrować na nowo. A nowe - to nie jest stare. W związku z tym jedyna możliwość, żeby przejąć ten majątek dawnego stowarzyszenia, to jest odkupienie go. Oczywiście - teraz samorządy, Skarb Państwa, wszystko jedno, kto, zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami cały majątek musi sprzedawać na przetargu. Z małymi wyjątkami, dla organizacji właśnie. Organizacji pożytku publicznego, kościołów i tak dalej, prowadzących działalność charytatywną, jakąś kulturalną, oświatową... Może być to sprzedane ten majątek w tak zwanym trybie bezprzetargowym i mogą nam dać bonifikatę. Więc my występujemy. Ale oczywiście urzędnikom jest łatwo, jak jest jeden chętny i jedna nieruchomość, nie ma problemów, mogą to zrobić. Ale tam się pojawił problem - bo kiedy myśmy wystąpili w dziewięćdziesiątym dziewiątym roku o sprzedaż w tym trybie bezprzetargowym, to oczywiście nasi konkurenci zrobili to samo ((śmiech)). I pani rozumie - i się sprawa (wałkuje). Oni robili różne wolty tam. Akurat ten... No, że tam chcą, że nas popierają, później, że jednak nas nie popierają, później, że chcą... Myśmy się... w pewnym momencie było już na ostrzu noża. A działania władz nie zawsze były dla nas pozytywne. O, tak powiem może. Nigdy... znaczy nie były pozytywne. Do tej pory aż się zmienił (wojewoda), układ i tak dalej. W tej chwili... a poza tym tamta druga strona już dała - tak powiem - czarno na białym - że właściwie im nie zależy na tym, żeby to odzyskać, tylko im zależy na tym, żebyśmy my tego nie odzyskali. Czyli robią obstrukcję. (śmiech) Są pisma. Jak się... Dlatego mówię - my działamy przy otwartej kurtynie, w roczniku publikujemy wszystkie... głównie pisma dotyczące tego odzyskiwania majątku. My nie mamy nic do ukrycia. Oni nie publikują nic, () ukrywają wszystko, co się da. W związku z tym dali dowód nieraz tego, że złamali słowo, na przykład, że oni dostaną jakiś tam lokal od władz, to wtedy opuszcz... to już wtedy nie blokują nam tego, tak? Swój wniosek wycofują. Dostali lokal - nie wycofali, no nie? Władze powinny: nie, proszę państwa, jeżeli tak robicie, przecież to nie taka była umowa, no nie? To my już mamy rozwiązane ręce. No to nie... A teraz już jest ostrzej w związku z tym, miejmy nadzieję, że lada moment będziemy już na swoim. 
Ankieter:  Dobrze, teraz tak podsumowując... 
Respondent:  Że największy problem... tak! Pojawiają się na styku współpracy między organizacjami, bo się pojawia konkurencja... konkurencja właściwie ideologiczna. Bo jak mówię - nasze działania powodują, że oni muszą nas zlikwidować, bo taki mają plan i taki mają imperatyw, taką mają ideologię. (.2) Bo tak jest do końca. No bo można się zastanawiać nad wyborem, tylko ja nieraz tłumaczę - jeżeli my się umówimy na współpracę jakąkolwiek z nimi na przykład. I mamy w statucie napisane: nauczanie języka, to nauczanie jakiego języka? No oni oczywiście: języka ukraińskiego. A my: łemkowskiego. Bo uważamy, że język ukraiński jest językiem obcym. No jest obcym! Nasz język rodzinny. 
Ankieter:  Tutaj cały czas na tym styku... 
Respondent:  No ideologicznym. 
Ankieter:  Ideologicznym - pochodzenia? 
Respondent:  No nie pochodzenia, bo ja nie mam nic do ich pochodzenia, bo oni też mi właśnie mówią: czy my jesteśmy Łemkami? Ja mówię: tak! Według was wy jestescie Łemkami i nic mi do tego. Ale wy nie jesteście Łemkami w sensie na przykład ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych. Bo wy uważacie, że jesteście częścią narodu ukraińskiego, proszę bardzo, czyli jesteście mniejszością narodową ukraińską. A jest "i etnicznych"! A etnicznymi mniejszościami w Polsce są Cyganie i Łemkowie. Znaczy te, które nie mają własnego państwa. Najgorszymi zresztą są () moim zdaniem. Cyganie i Łemkowie jednak do tej pory - nie wiem, czy badała pani Cyganów, czy nie doszła pani? 
Ankieter:  Nie... A teraz chciałabym porozmawiać troszkę o strukturze organizacji. I czy stowarzyszenie ma osobowość prawną? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  A od kiedy? 
Respondent:  Od początku, od zarejestrowania. Od dziewięćdziesiątego drugiego roku, tak? Zaraz sprawdzę. Tum mam to postanowienie. Chce pani? Tak? 
Ankieter:  Nie, jeśli mówi pan, że od początku działalności, to ja wierzę. A co zadecydowało, że stowarzyszenie postanowiło przyjąć osobowość prawną? 
Respondent:  (.4) Ale zaraz - to zależy, co rozumiemy pod... Bo według mnie osobowość prawną... Przecież jeżeli myśmy się zarejestrowali w dziewięćdziesiątym pierwszym, czy w dziewięćdziesiątym drugim roku na podstawie ustawy o stowarzyszeniach i wtedy te decyzje o rejestracji wydawał Urząd Wojewódzki w Nowym Sączu, bo wtedy był urząd sprzed reformy, później weszła ustawa o rejestrach sądowych, czyli KRS i musieliśmy się na nowo w KRSie rejestrować, co miało jednak miejsce w dwutysięcznym roku. Jeżeli dobrze myślę. Czyli jakby na nowo takie... Ale nie, no sam fakt osobowość prawną mieliśmy od dziewięćdziesiątego drugiego, od zarejestrowania poprzez Urząd w Nowym Sączu. Chyba w Nowym Sączu. 
Ankieter:  Czyli nie rozważali państwo w ogóle takiego działania bez osobowości prawnej? 
Respondent:  Nie. Mieliśmy od zawsze i tak chcieliśmy. Zawsze żeby ta osobowość prawna była. 
Ankieter:  A czy to jest pomocne? W takiej działalności, jaką państwo prowadzą... 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  A w jaki sposób? 
Respondent:  Dla jawności działalności. Powiem pani, że mięlibyśmy wiele problemów, gdyby nie to, że mamy tę osobowość prawną. Dużo więcej byśmy mieli problemów. 
Ankieter:  A co to za problemy? 
Respondent:  No znowu - no z tamtą organizacją. Mamy złe doświadczenia, była już współpraca i mieliśmy... znaczy robiliśmy jedną wielką imprezę. I oni ją przejęli w pewnym momencie. Ponieważ impreza nie miała osobowości prawnej, miała statut, ale bardzo wadliwy i w pewnym monecie zostaliśmy wyautowani. Wyeliminowani z współorganizacji imprezy i tamta organizacja sobie ją przejęła. Stąd wiedzieliśmy, że statut jest bardzo ważny. Że rejestracja jest bardzo ważna. Że dbanie o to - o te papiery to jest bardzo ważna rzecz. 
Ankieter:  Rozumiem. I to z jednej strony, a z drugiej strony też przejrzystość działania... 
Respondent:  Tak! Tak! 
Ankieter:  Czy stowarzyszenie jest organizacją pożytku publicznego? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  A zastanawiali się państwo nad... 
Respondent:  Zastanawialiśmy się i prawdopodobnie skłaniamy się ku temu, żeby jednak było, chociaż ten jeden procent to jest mało. W innych krajach Unii Europejskiej wynosi dwa procent. 
Ankieter:  A z jakiego powodu decydują się państwo na to, żeby zostać organizacją pożytku... 
Respondent:  No żeby mieć więcej środków. Ponieważ te odpisy w tej chwili są bardzo popularne. A bylibyśmy jedyną łemkowską organizacją pożytku publicznego. Więc sądzimy, że... no mielibyśmy troszkę środków... 
Ankieter:  A czy widzi pan jakieś złe strony funkcjonowania jako organizacja pożytku publicznego? 
Respondent:  No tam są zaostrzone zdaje się kryteria... sprawozdawczość, tak? I opłaty, niestety. No te właśnie wpisy sądowe dużo więcej kosztują organizację pożytku publicznego. Nie wiem, z jakiego powodu. Nie musiałyby. To są w ogóle jakieś... 
Ankieter:  Ale mimo wszystko, mimo to zdecydują się państwo? 
Respondent:  Myślę, że tak. 
Ankieter:  A czy stowarzyszenie jest członkiem jakiejś koalicji albo federacji organizacji pozarządowych? 
Respondent:  .mmm Już chyba mówiłem - jest członkiem Światowej Rady Rusinów nasza organizacja. Ale to jest organizacja ponadnarodowa, o. 
Ankieter:  A to jest organizacja pozarządowa? 
Respondent:  Nie, to nie jest żadna organizacja, to jest organizacja... członkostwo tam jest właściwie członkostwem honorowym. Nie jest formalną organizacją, to jest taka, no - rada. Od czasu do czasu są robione kongresy, w tym momencie... w tym roku właśnie w czerwcu będzie kolejny kongres w Wojwodinie w okolicy Nowego Sadu. 
Ankieter:  A na czym polega taki udział w światowej radzie? Czy to jest bardziej () czy to jest właśnie takie bardziej członkostwo honorowe, czy to się też jakoś przekłada na działalność stowarzyszenia? 
Respondent:  Przekłada się. Ponieważ są zalecenia światowej rady na przykład, żeby kodyfikować język, nauczać języka - tego typu zalecenia. Albo występować do władz w jakichś bardzo konkretnych celach. Są podejmowane pewne postulaty. Chodzi o to, żeby akcja tych Karpatorusinów była skoordynowana w różnych krajach. W Polsce też taki, w Krynicy, był kilka lat temu kongres. 
Ankieter:  A czy to jest tak, że ta organizacja jakoś państwa... czy też ta Rada... państwa reprezentuje, czy to raczej on po prostu... 
Respondent:  Zdarzyło się. 
Ankieter:  A co to była za sytuacja? 
Respondent:  Ale to w innych krajach. W Polsce nie. W Polsce nie reprezentowali, chociaż nieraz właśnie no... w sprawie reprezentacji do komisji wspólnej były jakieś wystąpienia, były pisma, czy prośby o wyjaśnienie tej sprawy - dlaczego nie... ta mniejszość łemkowska to jedyna była potraktowana tak, że nam narzucono członka tej komisji wspólnej, bo tak to należy powiedzieć. Minister to uzasadniał, że Łemkowie nie byli jednomyślni, wszystkie organizacje nie wybrały dwóch, czy tam delegowały dwóch tych członków jednomyślnie. No nie mogło być jednomyślności, jeżeli uważano, że tam... jeżeli jest ten podział ideologiczny. 
Ankieter:  Czyli rozumiem, że taka współpraca z tą radą opiera się na udziale w kongresie... i jeszcze na czym? 
Respondent:  Uwaga - my współpracujemy z różnymi organizacjami, tymi, powiedzmy, reprezentującymi naszą mniejszość, które są w naszych krajach poszczególne. Rada to jest właściwie czapka, o. Przybudówka. No działanie powiedzmy psychologiczne - organizuje kongresy, między kongresami raczej słabo działa. 
Ankieter:  Czyli to jak pan mówi - takie symboliczne... 
Respondent:  Tak, tak, tak... A poza tym - nie, ona działa właściwie, ta rada w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. I () właśnie... ale kongresy są robione właśnie tu, w Europie. W związku z tym to jest takie forum wymiany tych doświadczeń między organizacjami, które działają i w Europie i w Ameryce. Przyjeżdżają właśnie... tak... tak - przede wszystkim. To tam mamy kontakty z Amerykanami, tak jest. 
Ankieter:  Ilu obecnie - z innej beczki - ilu członków liczy obecnie stowarzyszenie? 
Respondent:  Trochę mnie pani zastrzeliła... Czterdziestu czterech zdaje się. 
Ankieter:  Mhm... A na samym początku, jak państwo zakładali, to czy liczba ta była taka sama? 
Respondent:  Nie, mniej, około osiemnastu, dwudziestu może. 
Ankieter:  To potem rozrastało się? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  W takim razie czy stowarzyszenie zatrudnia jakichś pracowników etatowych? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  Żadnego? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  Wszyscy działają na zasadzie członków? 
Respondent:  Wolontariatu. Tak jest. Członkowie. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o .yy a planujecie państwo zatrudnić jakichś... 
Respondent:  Planujemy. 
Ankieter:  Kogo? 
Respondent:  W jakim sensie - kogo? 
Ankieter:  No jakie etaty, na jakie stanowisko? 
Respondent:  A, no w związku z tymi planami organizacji instytucji kultury łemkowskiej, planujemy zatrudnić etatowych pracowników czy animatorów kultury. Dyrektora domu kultury i instruktorów. Bibliotekarkę. Takie rzeczy planujemy. 
Ankieter:  Czyli takich jakby (wyznaczających ścieżkę), nie jakby koordynujące osoby. A jeśli chodzi o takie księgowe i tak dalej... Czy... 
Respondent:  To mamy, uwaga, ale na podstawie umowy o dzieło zawsze jest taka osoba. No nie zatrudniona, tylko ma takie zlecenie, takie dzieło ma zrobić raz do roku, na to środki mamy z ministerstwa. Już w tej chwili jest taka osoba. 
Ankieter:  Czyli raczej nie będzie tutaj zmian, to będzie też na tej zasadzie? 
Respondent:  Nie. Tu nie będzie zmian, na tej zasadzie. Tej księgowości nie ma wiele. Do tej pory przynajmniej nie było wiele. Może będą zmiany, jeżeli będzie taka potrzeba. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o wolontariuszy - ilu wolontariuszy działa w organizacji? 
Respondent:  Piętnastu. 
Ankieter:  Aha, piętnaście osób... 
Respondent:  Takich naprawdę aktywnych. 
Ankieter:  A od czego są to osoby? 
Respondent:  To są osoby organizują... uwaga - te imprezy, o których opowiadałem. Każda z tych imprez jest obsługiwana właściwie prze inną osobę, bo każda... jedna się zna na malarstwie, więc organizuje konkursy plastyczne. Inna na języku, no to uczy języka. Jest zespół muzyczny, który przy Bursie. Jest zespół teatralny, który działa - amatorski - przy Bursie. Więc każda z tych osób jakoś się tak, no - odnajduje w działaniu. 
Ankieter:  A jak ocenia pan zaangażowanie tych wolontariuszy, pracujących... 
Respondent:  Bardzo! Bez nich nic nie byłoby. Nie byłoby niczego. 
Ankieter:  A jak wygląda struktura organizacji, jeśli chodzi o takie organy, które działają... 
Respondent:  Zgodnie ze statutem: zarząd... nie, inaczej - na zebraniu zawsze jest wybór osobny przewodniczącego zarządu... tak, zgromadzenie członków. To jest wybór przewodniczącego zarządu, no to ja jestem tym członkiem zarządu już od wielu lat, natomiast oprócz tego wybiera się zarząd. Zarząd jest dziewięcioosobowy. W tym zarządzie jest sekretarz, skarbnik, dwóch zastępców... Reszta to są członkowie i zastępcy członków stowarzyszenia. Oprócz tego jest komisja rewizyjna. 
Ankieter:  Czyli zarząd, walne zgromadzenie i... 
Respondent:  Komisja rewizyjna trzyosobowa. 
Ankieter:  Aha. A w jaki sposób - jaki jest podział obowiązków... jakby mi pan zarysował... Czym się zajmują poszczególne organy? 
Respondent:  Zgodnie ze statutem, czy zgodnie z prawdą? (śmiech) 
Ankieter:  Zgodnie z prawdą. Zgodnie z prawdą. Przewodniczący pisze wnioski, zdobywa pieniądze. Tak trzeba to powiedzieć, tak. I organizuje właśnie... tutaj się zajmuje.. ten remont, remont, no... I reprezentuje na zewnątrz. Natomiast imprezy organizują pozostali wolontariusze. Z tym, że na przykład jeden zastępca, no to jest pani doktor z AP, no to robi właśnie tę naukę języka. Druga pani też robi naukę języka. Tak. A jak wygląda podejmowanie decyzji odnośnie działalności stowarzyszenia? 
Respondent:  Główne decyzje jednak wszyscy członkowie, czyli na walnym zgromadzeniu są podejmowane. Mniej ważne na posiedzeniu zarządu. 
Ankieter:  Aha. A walne zgromadzenie jest... 
Respondent:  Raz do roku. 
Ankieter:  Czyli wtedy najważniejsze... jakiej rangi to są decyzje? Jakby pan dał jakiś przykład powiedział. Na przykład czym się zajmujecie na takim walnym zgromadzeniu? 
Respondent:  Wybór władz. Przede wszystkim co roku i jakieś zmiany statutu, no w tym ostatnim roku były, ale były wcześniejsze na przykład próby... ((chrząknięcie)) tamtej drugiej organizacji. Chcieli z nami współdziałać przy organizacji jakiejś imprezy. To znaczy ściślej żebyśmy ich wpuścili do budynku. To taka dyskusja jakby... dla nas to jest jedna z najważniejszych, strategiczna decyzja, nie... Żeby - czy współpracować z tymi, którzy nas zwalczają, czy nie jest podejmowana na walnym. Bo mówię - ja sam, jednoosobowo nie jestem w stanie takiej decyzji powziąć, nawet nie chciałbym. To się później grzecznie odpisuje "tak" albo "nie". Wystąpienie do władz na przykład, no to już jest najczęściej ja jednoosobowo, albo zarząd. Nie walne zgromadzenie. 
Ankieter:  Ale walne to jest rozumiem przegłosowywane? 
Respondent:  Tak. Wszystkie wnioski są przegłosowywane. No różną większością. Bo tam zmiany statutu to muszą... mamy obostrzenia, prawda. Trudno je zrobić. 
Ankieter:  Czy wolontariusze, którzy pracują w stowarzyszeniu, czy oni mają wpływ na to jak kształtują się działania... 
Respondent:  Maja. Wszyscy mają jak, co się robi w stowarzyszeniu i jak się działa. 
Ankieter:  I w jaki sposób oni wpływają? czy to jest tak, że.... 
Respondent:  Jeżeli oni organizują jakąś imprezę, nikt się im nie wtrąca. Kształt imprezy zależy wyłącznie od nich. Mają na to zapewnione jakieś środki, powiedzmy finansowe, my mówimy z góry, że na tą imprezę to mamy, nie wiem, dwa tysiące, i w tym budżecie trzeba się zmieścić. Co za to - proszę bardzo. Mamy jakiś fundusz na nagrody, na jedzenie, na coś tam... 
Ankieter:  Czyli oni mają jakby duże pole manewru, jeśli idzie o... 
Respondent:  Tak. Są autonomiczni w organizacji. A 
Ankieter:  A czy takie ważniejsze decyzje, chociażby odnośnie wejścia we współpracę z ta drugą organizacją. Czy z nimi to jest też konsultowane? Czy oni te mają tutaj... 
Respondent:  Tak. Ale to wszyscy, jak mówię. Walne podejmuje, czyli wszyscy członkowie. 
Ankieter:  Pan mówi, że ci wolontariusze, bo mówił pan o tych osobach, czy oni są też członkami? 
Respondent:  Tak. Tak... Mówię o wszystkich, którzy są członkami. Wszystkie imprezy organizują członkowie. 
Ankieter:  A czy są jacys wolontariusze, którzy nie są członkami? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  Nie ma? 
Respondent:  Znaczy... no nie ma. Nie ma. 
Ankieter:  Dobrze, teraz chciałabym przejść do sedna, to znaczy odnośnie kontaktów z innymi organizacjami pozarządowymi. Z jakimi organizacjami kontaktujecie się państwo w regionie? 
Respondent:  Pozarządowymi? No ze Stowarzyszeniem Łemków, jak powiedziałem, które jest na ziemiach zachodnich, ale i tutaj też funkcjonuje, też działa. Z Kościołami, który tam Łemków powiedzmy organizują, czyli to jest Kościół Grekokatolicki, Prawosławny. Tu z miejscowymi jakimiś proboszczami, powiedzmy, niektóre imprezy współpracujemy. Z Muzeum Kultury Łemkowskiej w Zyndramowej. Z tego terenu... 
Ankieter:  Ale to jest jednostka rządowa, prawda? 
Respondent:  Nie... nie. Myślę, że samorządowa, ale z podkarpackiej. Ja już mówiłem o tym. 
Ankieter:  Aha, to () prywatne... 
Respondent:  Zyndramowa jest podkarpacki. To nie prywatne, nie, funkcjonują. A tamten pan, że na prywatne... nie wiem do końca, moim zdaniem już samorząd gminy Dukla chyba go Przejął, bo to jest pod Duklą. Ale można by było też sprawdzić w Internecie, żebym nie strzelił jakiejś gafy. Z organizacją młodzieżową Czucha, z Zespołem Pieśni i Tańca Łemkowyna. Jest taki. Z tak zwanym Rusińskim Demokratycznym Kręgiem Łemków, który nie wiem, czy istnieje jeszcze, ale współpracowaliśmy kiedyś historycznie, dawno, jak istniał... na pewno. No jest kilku działaczy, takich, którzy z nami współpracowali. Zespołami amatorskimi... Demokratyczny Krąg Łemków.. Nagrywa się, tak? Będzie? Jego szefem jest Paweł Stefanowski. Paweł Stefanowski nazywa się te działacz. Z zespołami amatorskimi, które występują często... no najczęściej bezpłatnie, albo za jakiś symboliczny koszt transportu. Tam uświetniają te nasze imprezy. 
Ankieter:  Znaczy one mają też status jakiegoś stowarzyszenia, czy to są () zespoły? 
Respondent:  No chyba Serencza... Jest taki zespół, który się nazywa Serencza i jest z Gorlic - chyba oni stanowią organizację. Natomiast inne nie. Nie, nie... To są najczęściej chóry działające przy cerkwiach, no to nie bardzo już mają. 
Ankieter:  Chciałabym jeszcze pana zapytać - czym dla pana jest... znaczy - jak pan rozumie coś takiego, jak współpraca między organizacjami pozarządowymi? Tak dość ogólnie... Na czym polega taka współpraca między organizacjami? 
Respondent:  Ja myślę... No na czym może... no na wzajemnym popieraniu swoich własnych interesów. Wszystkie organizacje mają jednak jeden wspólny interes. Na przykład to, żeby ten odpis - jeżeli będziemy tą organizacją pożytku publicznego - nie wynosił jeden, a wynosił więcej. Powiedzmy dwa procent, jak wynosi gdzie indziej. No i różne. Na przykład jeżeli występujemy o dotacje, żeby te dotacje też na przykład miały jakieś ręce i nogi. Tam powiedzmy urzędnicy mówią, że ze względu na jakieś inne przepisy nie da się innego podziału środków zrobić. No ja od razu mówię, że ja w to nie wierzę. Oni się zżymają najczęściej. Dopóki mi nie udowodnią, że tak jest na pewno, że to nie wynika z jakiegoś zwyczaju - że na przykład trzeba wniosek złożyć do trzydziestego sierp... czerwca na przyszły rok, podczas gdy oni pieniądze nam przyślą na konto w maju. Czyli za rok. To ja w to nie wierzę po prostu. Ja mówię, że ja w to nie wierzę, bo to jest po prostu głupie i nie udowodnienia. Absolutnie to jest nie do udowodnienia. Jeżeli udowodnią, że tak jest, no to wtedy się zgodzę. Jak nie, to nie. I najczęściej nie są w stanie udowodnić. 
Ankieter:  Czyli mówi pan, że ta współpraca to może być popieranie wzajemnych interesów. 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  Coś jeszcze? 
Respondent:  Jak mówię - ze względu na specyfikę no to my się obracamy w swoim gronie. Ale jeżeli robimy imprezy - na przykład w tamtym roku robiliśmy stulecie, to zapraszaliśmy wszystkich, że tak powiem. Były władze, były ogłoszenia... były imprezy otwarte. Oczywiście nie biletowane, otwarte, w domu kultury, do którego każdy mógł przyjść, kto chciał. 
Ankieter:  Czyli to (według pana) współpraca to wspieranie interesów, z drugiej strony jeszcze taka... takie wzajemne powiązanie, zapraszanie... 
Respondent:  Tak, wzajemne zapraszanie się imprezy. 
Ankieter:  I czy jeszcze jakieś inne formy współpracy? 
Respondent:  Nie, ja nie widzę. 
Ankieter:  A... znaczy nie widzi pan w tego - rozumiem - u siebie w regionie. A jakby pan miał pomyśleć o takim modelu idealnym współpracy. 
Respondent:  Między organizacjami, tak? 
Ankieter:  To czy coś jeszcze więcej... 
Respondent:  Nie, nic mi nie przychodzi do głowy. Naprawdę, nie... Ja nie widzę, mówię, ze względu na naszą specyfikę. Każdy stara się jakieś inne cele, często mówię - te cele się wykluczają, bo to, proszę bardzo, ta nasza konkurencja tez jest jakąś organizacją pozarządową. Oni mają inne cele, nasze cele się wykluczają. Oczywiście ja nie będe działał w tym celu, żeby zwalczać, czy bojkotować, czy torpedować () działalność. Nie mam zamiaru nawet takiego. No oni, bywało, że mieli. No ale mówię, te cele się wykluczają, w związku z tym trudno z nimi współpracować. 
Ankieter:  A z jakimiś innymi organizacjami? Tak jak pan tutaj mówił. 
Respondent:  No to rzadkość. Mówię z innymi tymi, które... No widzę, wymianę na przykład, żebyśmy na przykład nie musieli płacić za ich wydawnictwa, tylko żebyśmy się wymieniali wydawnictwami. Oni wydają.. żebyśmy mieli do własnej biblioteki. Nawet z tymi wrogami, jak mówię, chciałem kiedyś zrobić takie porozumienie (minimum). Oni też coś wydają. Są to też pewnie jakieś interesujące rzeczy, żebyśmy się wymieniali. Czy oni są zainteresowani naszymi wydawnictwami, czy... często nas smarują w tych gazetach, bo nie mam zamiaru, niech każdy sobie wyrobi pogląd jakiś. Nie mam zamiaru cenzurować. No ale to do tego nie doszło i (jeszcze myślę, że dojdzie). 
Ankieter:  Czyli tak na razie nie ma takiej wymiany... 
Respondent:  Tych wydawnictw? Nie. Z innymi organizacjami tak. Z nimi nie. Z innymi łemkowskimi () z nimi no ciężka sprawa jest. 
Ankieter:  A czy zdażyła się sytuacja taka, że otrzymaliście państwo pomoc od jakiejś organizacji pozarządowej? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  A czy sami państwo udzielaliście pomocy jakiejś innej organizacji? 
Respondent:  Moment... Dostaliśmy, ale to było dawno temu, darowiznę właśnie od tego Stowarzyszenia Łemków () ale to było dawno. 
Ankieter:  Raczej to było finansowe? 
Respondent:  Tak. No zespoły na naszych imprezach, nawet, jeżeli jest któryś zespół... No może jest organizacją pozarządową () występują nieraz za darmo. Więc to też jest pomoc i to też jest współpraca. My pod... impreza czy ta Łemkowska Jesień Twórcza jest imprezą tego Stowarzyszenia Łemków, ale my je organizujemy czy my im pomagamy. Różne rzeczy. No () zapraszamy. 
Ankieter:  A w takim razie ta pomoc - jeśli chodzi o współpracę - czy państwo współpracują z jakimiś organizacjami? 
Respondent:  No, tak. Ze Stowarzyszeniem Łemków i z tymi, które wymieniłem. Zespół Pieśni i Tańca, Rusiński Demokratyczny Krąg Łemków, muzeum w Zyndramowej... Jest jeszcze takie sto... ale to nie, nie współpracujemy z nimi. Jest jeszcze taka jedna organizacja na ziemiach zachodnich, ale to my w ogóle nie współpracujemy. 
Ankieter:  Dobrze, to ja podkreślam sobie te, które są organizacjami, po kościoły to nie są organizacje pozarządowe. Stowarzyszenie Łemków, tak? Demokratyczny... 
Respondent:  Ale to był ruch obywatelski, to nie... na pewno nie mieli osobowości prawnej. Na pewno nie miał. Zespół Pieśni i Tańca Łemkowyna istnieje i miał... ma osobowość prawną. 
Ankieter:  Czyli Łemkowyna miał. I ten drugi zespół - Serencza? 
Respondent:  Serencza chyba ma. I my nimi też współpracujemy. 
Ankieter:  A na czym polegała ta państwa współpraca z tymi organizacjami? 
Respondent:  Oni śpiewali... a, z tamtymi? Wspólne starali się przede wszystkim o restytucję majątku, czyli o odebranie majątku, który należał do Łemków. Z tymi organizacjami. Ze wszystkimi. Tu nam było potrzebne ich poparcie, dali nam takie poparcie. 
Ankieter:  Tutaj państwo... 
Respondent:  Występowali, tak. Chcieliśmy występować en bloc wobec władz. 
Ankieter:  Dobrze, a jeśli chodzi o taką współpracę już pojedynczo, nie ze wszystkimi naraz, tylko pojedynczą. Na przykład z tym Stowarzyszeniem Łemków. Na czym ona polega? 
Respondent:  Zapraszamy się na imprezy. Współorganizujemy imprezy. Oni nasze, a my ich. Wymieniamy się wydawnictwami. 
Ankieter:  A jak państwo organizują wspólnie imprezy, czy to jest tak, że jest jakiś podział obowiązków pomiędzy tymi dwoma... 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  Mhm... Jakby mi pan jakiś przykład podał takiej sytuacji? 
Respondent:  Na czym polega ta organizacja? 
Ankieter:  Na czym polega, no... 
Respondent:  Ta współpraca, tak? 
Ankieter:  Ta współpraca w przypadku takiej organizacji, jakim jest wydarzenie. 
Respondent:  No, wynajmujemy my lokal, czy udostępniamy my lokal, oni nam udostępniają zaproszonych gości. I tyle. My zapraszamy też naszych członków, bo to właściwie jest dla naszych członków. Oni są mocniejsi tam, my jesteśmy mocniejsi tu. My w Województwie Małopolskim, oni w Dolnośląskim. Tam działają, w okolicach Legnicy. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o ten Ruski Demokratyczny Krąg Łemków. 
Respondent:  On nie istnieje właściwie w tej chwili już. 
Ankieter:  A wcześniej na czym polegała ta współpraca z nimi? 
Respondent:  Udostępniliśmy im lokal w budynku Bursy no i ten... ta organizacja tylko na... miała na celu reprezentowanie Łemków wobec władz w celu odzyskania majątku utraconego. (), ziemi, no nieruchomości w ogóle łemkowskich. 
Ankieter:  Czyli z nimi tylko i wyłącznie na zasadzie udostępnienia lokalu i wspólnego tak jakby ustalania .mm 
Respondent:  Znaczy no nie wnikaliśmy w te ich działania po prostu. 
Ankieter:  Czyli to była taka tylko na tych... na tym polu, powiedzmy. 
Respondent:  Łemkowyna miała też u nas miejsce prób dla swojej, bo to był zespół folklorystyczny, miejsce prób, magazyn strojów, instrumentów w tym budynku naszym... tym, występowali od czasu do czasu. Jest jeszcze młodzieżowa organizacja, która się nazywa Czuha, uwaga. Też z nimi. Czuha, przez samo "h". I oni istnieją do dziś dnia, ale są... od roku chyba istnieją. Zajmują się różnymi rzeczami, nie wiem, było głośno coś o tym, że chcą... chcieli wprowadzić dwujęzyczne nazwy miejscowości w tych... Głośno było, nie wiem, czy sie pani obiło o uszy. Powiedzmy w gminie Ujście Gorlickie, (Ropa) i tak dalej... Oni się tym jakby zajmują. Ratowanie cmentarzy, to ich interesuje też jeszcze. 
Ankieter:  A w jaki sposób (państwo z nimi współpracują)? 
Respondent:  Też w ten sam sposób - lokal w Bursie. 
Ankieter:  Aha, czyli żadnych wspólnych działań nie podejmowaliście? 
Respondent:  Do tej pory nie. Wspieraliśmy te ich działania. 
Ankieter:  A czy ta współpraca jest raczej taką współpracą od czasu do czasu, nie stałą... Z czego to wynika... 
Respondent:  Jest stałą współpracą. Jak oni coś chcą, to mogą - proszę - bardzo na nas liczyć. No ale tyle chcą. Uwaga - tak jak ta Czuha. Stwierdzili, że oni będą te dwujęzyczne napisy robić nazw miejscowości. No to z naszymi celami to się luźno jakby łączy. No więc daliśmy im wolną rękę w tym. Popieramy, ale oni mają to zrobić. To jest ich zadanie, o. Tyle. No i oni się tym zajmują. Nie musimy jakby współpracować w tym zakresie stale. Mają nasze poparcie, póki go nie odwołamy. 
Ankieter:  Czyli ta współpraca to jest raczej takie poparcie? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  Rozumiem. A czy zastanawialiście się państwo nad podejmowaniem jakichś wspólnych działań? Częściej na przykład? 
Respondent:  Jakiego typu wspólnych działań? Wspólnych imprez? 
Ankieter:  No na przykład. 
Respondent:  No nie. Ten podział na te imprezy jest. Można by było pomyśleć, można by było rozważyć. Na pewno oni stale popierali nasze działania, powiedzmy, w kierunku odebrania budynku. Bo to dla nas jest pierwszorzędna sprawa. No pierwszorzędna. Bo jeżeli będziemy mieli ten budynek, to ja mówię, będziemy mieli wiele rzeczy. Przede wszystkim ten ośrodek kultury. Będzie można wiele rzeczy zacząć. 
Ankieter:  A wspominał pan wcześniej o tym... takiej niefortunnej współpracy z organizacją Zjednoczenie Łemków. Mówi pan, że kiedyś chcieliście podjąć jakieś wspólne działania, to była organizacja jakiejś imprezy... 
Respondent:  Nie. Wymiana wydawnictw. 
Ankieter:  Ale nie, zdaje mi się, że wcześniej... 
Respondent:  Aha, imprezy. Tak, tak, tak. Oni chcieli w budynku Ruskiej Bursy urządzić wystawę, poświęconą poecie, ukraińskiemu poecie, ale bardzo dobremu, który mieszka z resztą na Łemkowszczyźnie, ale pisał po ukraińsku. Bardzo dobre wiersze! Dobrze - nie mieliśmy nic przeciwko wierszom tego pisarza. On się nazywał (Antonycz) i chodziło o to, żebyśmy ich wpuścili do jakichś pomieszczeń. Ale mówię - byliśmy... mieliśmy bardzo złe doświadczenia ze wspólnego organizowania jeszcze innej takiej imprezy - Łemkowska Watra, to jest ognisko w górach (), które oni przejęli. Stwierdziliśmy, że jak im damy palca, to nam () całą rękę. Że nie. Stwierdziliśmy, czyli no walne zgromadzenie. To było chyba nadzwyczajne, jeszcze zorganizowaliśmy z tego powodu... Że nie, nie chcieliśmy. Władze samorządowe naciskały na nas, prosiły nawet, żebyśmy ich wpuścili. Ponieważ budynek jest w dalszym ciągu użyczony nam. No ale kategorycznie... no i wyszliśmy niestety jako na tych, którzy nie chcą porozumienia. My, nie? Ale myśmy to tłumaczyli, że no niestety nie możemy. Nie możemy i tyle, bo mamy bardzo złe doświadczenia. Władze rozumiały, ale to... współpraca różnie wyglądała później. 
Ankieter:  A ta organizacja tej Łemkowskiej Watry - mówił pan, że tutaj częściowo wykolegowani z tego. I.. jak to wyglądało, bo trudno mi to sobie wyobrazić.\ 
Respondent:  Całą tę imprezę, to jest bardzo duża impreza masowa - masowa, bo to jest... przyjeżdżało w latach świetności około siedmiu tysięcy ludzi. Trzydniowa impreza masowa. Była organizowana w ten sposób, że organizował tę imprezę komitet organizacyjny. Komitet organizacyjny, czyli do komitetu organizacyjnego, członków powoływał poprzedni tak zwany starosta watry, który wybierał poprzedni jakby komitet... którego wybierał poprzedni kom... No i się zdarzył nam taki starosta watry, który został wybrany, który na przyszłą watrę sobie zaprosił tylko tych. No, czyli za nas zrobił ten podpuszczony człowiek. Później tego gorzko żałował, no bo już... bo już nie wypuścili jej z łap, tej imprezy. Bo wybierali już znowu takiego starostę, który był bezpieczny. Który zapewni im... który zaprosi wyłącznie ich, o. I tyle. 
Ankieter:  () zaprosił do organizacji, czy... 
Respondent:  Do organizowania. No, można uczestniczyć, wykupić bilet, wejść i sobie patrzeć, co tam się dzieje. 
Ankieter:  Ale chodzi o to, że... 
Respondent:  Ale z zewnątrz. 
Ankieter:  ...nie zostaliście później już zaproszeni do organizacji? 
Respondent:  Nie było współpracy już wtedy. Tak że gdyby pani na nich trafiła, warto zapytać, jakie ich zdanie. Ja mówię jak było. Tak było. Natomiast jak oni przejęli... No bo ta impreza, ona się odbywała jeszcze w stanie wojennym, w osiemdziesiątym trzecim, czwartym roku pierwsze watry się odbyły. No, a oni gdzieś... no tak na początku lat dziewięćdziesiątych wzięli sobie, przejęli. 
Ankieter:  Ciekawe... 
Respondent:  No. No więc właśnie. No to nie można współpracować z kimś takim, no bo jak pani sobie wyobraża z gangsterami współpracę ((śmiech)). I dlatego mówię też o tym, że warto być zarejestrowanym, warto mieć statut - choćby z tego powodu. Później można gorzko żałować tego. Każde stowarzyszenie, każda organizacja ma prędzej czy później problem jakiś wewnętrzny na przykład. No ja też miałem, mówię, straszny problem wewnętrzny z członkami, którzy mi robili obstrukcję, ale dziwaczną. Tak że nie chcę nawet może o nich wspominać. We własnym... tak! Ruskiej Bursie. 
Ankieter:  Były jakieś wyłamy ((smiech))? 
Respondent:  To nie były wyłamy, nie... nie. Ja myślę, że były dobre intencje, ale mi mówili na przykład, że mamy zły statut. Ja im też mówiłem, że mamy zły statut, a oni mi za rok powiedzieli, że mamy jeszcze gorszy statut, Ale jak chciałem zrobić jednolitą wersję statutu i wprowadzić pewne zmiany, które by powodowały, że statut jest jednolity, konsekwentny, no - mądrzej sformułowany, to głosowali przeciwko. Więc ja tego nie rozumiałem: że chcą mieć... Ja mówię, ja... Mnie nie chodzi o... jaki będzie ten zapis. Czy w zarządzie będzie o to chodziło: pięć osób, sześć, siedem, osiem, dziewięć, czy będzie piętnaście. Mówię... Według mnie jest głupio, żeby cała organizacja, całe walne zgromadzenie było w zarządzie, bo ten zarząd jest sparaliżowany i dalej nic nie robi. Mówię: im mniejszy, tym lepszy. Takie jest moje zdanie z doświadczenia. Ale jak przegłosujecie siedmioosobowy - proszę bardzo. Niech będzie. Tylko trzeba się tego trzymać literalnie. No i w tym roku udało się jakoś przegłosować, ale no... było ostro. No bo ci, którzy zarzucali, że nie ma porządku w statucie, głosowali przeciwko zmianom w statucie. Czyli chcieli ten nieporządek... Więc ja nie rozumiałem tego. Kompletnie tego nie rozumiałem, do dziś tego nie rozumiem, nie są w stanie mi wyjaśnić. 
Ankieter:  Dobrze, to już tak nie będziemy... 
Respondent:  Tak... nie, to zbyt skomplikowane, poza tym to nieracjonalne... 
Ankieter:  A czy - bo mówił pan o tej stałej współpracy z tymi organizacjami - czy jakby pan mógł podać taki przykład nie wiem... jakiejś takiej współpracy w ogóle efektywnej z pana punktu widzenia... 
Respondent:  Z tamtymi organizacjami? No tylko ze Stowarzyszeniem Łemków ta Łemkowska Jesień Twórcza, gdzie spotkania literatów łemkowskich - to tak. To jest impreza, która się obstała. Reszta, mówię organizacji... no niektóre no to nie wiem, nawet czy istnieją w dalszym ciągu. 
Ankieter:  A jak to się stało, że państwo zaczęli współpracować? Z czyjej inicjatywy? 
Respondent:  To są organizacje, które funkcjonowały przed nami nawet jeszcze. No... (na jednej)... Jest tak, że szef zespołu pieśni i tańca Łemkowyna jest naszym członkiem, no nie? Raczej tutaj się członkostwo krzyżuje nieraz w organizacjach... Z różnych powodów z resztą. 
Ankieter:  Ja rozumiem, że ta współpraca jest kontynuowana cyklicznie - co roku? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  A proszę powiedzieć, czy coś dzięki współpracy z tymi organizacjami zmieniło się w państwa stosunkach? 
Respondent:  No nauczyliśmy się współpracować, no bo wcześniej nie było takiej współpracy. Myślę, że każdy sobie rzepkę skrobał, a teraz jednak współpracujemy. Nie występujemy przeciwko sobie, przeciwko ichnim celom, tak... Staramy się im pomóc tez, jeżeli mają jakieś problemy. 
Ankieter:  A tak, jak pan mówił na początku - o takiej pożądanej współpracy, to znaczy wspieraniu swoich interesów... Czy widzi pan coś takiego? 
Respondent:  No jeżeli te działania są zgodne z naszym statutem, albo niesprzeczne, to nie mamy zamiaru niepopierać. Popieramy ich wszystkich. Tak jest. 
Ankieter:  A czy ta współpraca... ona była bardziej oparta o takie relacje formalne, czy też relacje osobowe. 
Respondent:  I tak, i tak. Znamy się, tak... tak... Znamy się oczywiście osobiście ze wszystkimi i mówię często - członkostwo w tych organizacjach się krzyżuje. 
Ankieter:  A czy to pomaga? 
Respondent:  Tak. Tak, no w Bursie są ci członkowie Człuhy, ci młodzi, też... tak, tak... No i oni powiedzieli, że oni się chcą zająć jeszcze czymś innym, oprócz tego, czym się zajmują, to chcą jeszcze jakoś inaczej działać, czy się ukierunkować, ja mówię - proszę bardzo. Tak jest. 
Ankieter:  A w jaki sposób w takim razie pomagają takie jakby relacje osobiste pomiędzy członkami organizacji? 
Respondent:  Pomagają w występowaniu wobec władz. Bo jeżeli jesteśmy en bloc, powiedzmy, występujemy w jakiejś sprawie, mówimy, że popierają nas ci, ci, ci, ci, ci, ci - władze nie mogą lekceważyć takiego stanowiska. Mówię - jak był plan władz dzielić Bursę, to oczywiście były dwa wers... dwa wejścia do budynku, dwa piętra, że można to podzielić w te sposób. Się im oczy świeciły. Ja mówię - nie! Hola, hola! Organizacji łemkowskich jest szesnaście. Proszę dzielić na szesnaście części. I był wtedy... się zaczął krzyk. No. Nie, każdemu po równo. () że są kanapowe te organizacje. Ja mówię: ha, ha, ha - kanapowe! Hola, hola! ((śmiech)) To nie był argument, a więc już mówię - mieliśmy doświadczenia i dobre i złe ze współpracą z innymi organizacjami. 
Ankieter:  A czy takie relacje osobiste - czy one kiedyś przeszkadzały? 
Respondent:  Nie. Nie. 
Ankieter:  Nie zdarzyło się? 
Respondent:  A osobiście się nie lubimy z tą organizacją, którą tam... Też no zarzucali mi różne rzeczy. No, nie ważne! Osobiście też się nie lubimy. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o konkurencję między organizacjami - czy widzi pan coś takiego w rejonie, gdzie działa stowarzyszenie. Oprócz... 
Respondent:  Nie... nie... Uwaga - każda organizacja ma jakiś wycinek działań, które realizuje. One nie są sprzeczne z naszymi celami. Myślę, że jakby któraś chciała jakąś imprezę nam przejąć, która się im podoba, lepiej poprowadzić, to też dalibyśmy. 
Ankieter:  A jak pan uważa - czy ta konkurencja między organizacjami pozarządowymi... czy to jest takie negatywne, czy to jest... 
Respondent:  Pozytywne. Pozytywne, zdecydowanie pozytywne. 
Ankieter:  A z jakiego powodu? 
Respondent:  Można się wyspecjalizować i robić jedną imprezę, a dobrze. .yy Można... no tak. Jedną imprezę, a dobrze. Nie wchodzić sobie, że tak powiem, w paradę. Wyspecjalizować się wąsko w jakiejś dziedzinie. 
Ankieter:  I to jest pozytywnym zjawiskiem? 
Respondent:  Tak. Zdecydowanie tak. 
Ankieter:  A czy coś jeszcze oprócz tego? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  A jakieś negatywne konsekwencje współpracy? 
Respondent:  Nie widzę. Nie wiem - mówię, no chyba, żebyśmy z wrogami w tym przypadku współpracowali, moglibyśmy gorzko żałować, mówię. Ale... no wykluczyliśmy tę współpracę, z tego powodu nie współpracujemy, nie mamy złych doświadczeń. Pracujemy z tymi, którymi chcemy współpracować. 
Ankieter:  Teraz chciałabym troszkę porozmawiać o kontaktach z samorządem lokalnym. Czy państwa stowarzyszenie... czy podejmowaliście do tej pory jakieś działania z samorządem lokalnym? 
Respondent:  Z lokalnym, czyli którym? Co mamy na myśli? Urząd marszałkowski? To już jest lokalny? 
Ankieter:  No możemy zacząć od samego dołu, to znaczy jeśli chodzi o Gorlice. 
Respondent:  Nie dostaliśmy nigdy żadnej pomocy z urzędu miasta, teraz pani mówię. Chociaż bywali, tam - powiedzmy - burmistrz, tak dalej... Ale to specjalnie nie występowaliśmy o jakąś pomoc do nich. Ale będziemy występować, mamy takie plany. Do urzędu miasta, czyli tak - nie współpracowaliśmy, mamy zamiar współpracować w przyszłości. Ze starostwem, czyli z powiatem, a - uwaga! - nie współpracowaliśmy w Gorlicach, ale współpracowaliśmy i współpracujemy ze starostą... to jest wójt, tak? Wójt gminy Sękowa, wójt gminy Ujście, czyli takie okoliczne gminy. I z burmistrzem Krynicy też współpracowaliśmy, bardzo korzystnie, tak jest. 
Ankieter:  Czyli tak jakby... A z czego wynikało, że to akurat z tymi... 
Respondent:  Przy współorganizacji jakichś imprez, kiedyś tam po drodze. Mieli bardzo dobre nastawienie, chcieli, uważali, że to jest atut, a nie przeszkoda jakaś, że jeżeli chcemy zorganizować jakąś, to proszę bardzo, nawet wam pomożemy albo coś doradzimy. Więc oni tak. 
Ankieter:  A w jaki sposób wyglądała ta ich pomoc? 
Respondent:  No to ja pani nie opowiem, bo j atych imprez nie organizowałem. 
Ankieter:  A nie orientuje się pan, czy to były jakieś... pomoc finansowa, czy w samej organizacji... 
Respondent:  Raczej w samej organizacji. My finansowej nie dostaliśmy od nich. No, chyba, że traktować jakiś wynajem - nie wiem - miejsca na imprezę jako pomoc finansową. Chyba nie. Udostępniali nam raczej różne miejsca. 
Ankieter:  A jeśli chodzi o - teraz pan zaczął mówić - o powiecie. 
Respondent:  Opowiem. Z powiatem to jest gorzej, mówię - dawniej, kiedy był jeszcze kierownik urzędu rejonowego, on był bardzo pozytywnie do nas nastawiony i mówię - dał... Użyczył nam ten budynek, zrobił bardzo dobrą umowę, później, jak się okazało, to ona była zbawienna w pewnym momencie. Odkąd nastał powiat, nie mieliśmy dobrych... nigdy dobrych współpracy ze starostami, ponieważ Bursa należała do starosty, czyli on administrował budynkiem, i próbował za wszelką cenę rozwiązać w ten sposób, że podzielić... 
Ankieter:  Dobrze, czyli rozumiem... 
Respondent:  Współpraca z urzędem marszałkowskim. 
Ankieter:  Aha, a jeszcze chciałam się zapytać o to... o tą współpracę ze starostą. Była ona niezbyt dobra, czy tam w ogóle jej nie było... 
Respondent:  No myśmy tak odczuwali... 
Ankieter:  Ze względu na to, że on chciał za wszelką cenę rozwiązać ten... tą sprawę... 
Respondent:  Problem... nie po naszej myśli, tak. Już nawet było ostro. Musiałem decyzję zablokować, używając kruczków prawnych. Bo chcieli nam dzielić po prostu i należało to zablokować. Zablokowałem to. 
Ankieter:  A w takim razie z czego wynikało jego takie dążenie do rozwiązania tej sprawy? 
Respondent:  No chciał mieć spokój. A poza tym istniał też nacisk tej drugiej organizacji, która naciskała na to, żeby ich wpuścić, podzielić, że chcą też, prawda. No dla świętego spokoju. I mówię: bardzo często z zewnątrz wyglądało to tak, że oni chcą porozumienia, bo chcą przecież połowy, nie? A my nie chcemy porozumienia, bo nie chcemy oddać nic. Myśmy argumentowali, że my mamy dla wszystkich miejsce w organizacji łemkowskiej. Dla nich nie mamy tylko. Że to tak nie wygląda, no ale to tam oczywiście nie na tym polegało. No, poza tym głównie działacz tamtej organizacji był długo radnym powiatowym. Miał chyba jakieś osobiste tam kontakty albo zaszłości. No był mu łatwiej chyba docierać do powiatu. Ale... no! Obroniliśmy się na razie przed nimi. Tak że z powiatem nie było za dobrze, było nawet no jakieś takie scysje lekkie kilka razy, ale - tyle. 
Ankieter:  I one dotyczyły tej sytuacji? 
Respondent:  Tak, tej sytuacji, wyłącznie tej zaszłości, tak dotyczącej nieruchomości. I ostatnio starosta nawet bardzo przyjemnie się... przysłał taki adres na stulecie działalności, bardzo ładnie się zachował, było spotkanie już merytoryczne, bo już dochodzi, mówię, do finalizacji sprawy. Zobaczymy. A, jak mam papier, to wiem, że mam, jak nie mam, to nie mam. No nie mam na razie, no to więc nie doszło jeszcze do finalizacji. Jak dojdzie, to będzie. 
Ankieter:  A w takim razie teraz ten najwyższy poziom, czyli jeśli chodzi o współpracę z urzędem. 
Respondent:  Z urzędem marszałkowskim wystąpiliśmy w tamtym roku właściwie o środki, pomijając tak skomplikowany wniosek, nawet bardziej skomplikowane procedury, jak na tym szczeblu centralnym, czyli w MSWiA, to - współpraca też była. Przyjęto mnie, porozmawiali, zapytali się co i jak. Dostaliśmy taką pomoc na druk wydawnictwa. 
Ankieter:  Czyli współpraca tutaj była .mm dostaliście państwo jakieś dofinansowanie na działalność? Aha. A czy jakiegoś innego rodzaju współpraca, czy inne formy współpracy? 
Respondent:  Nie było do tej pory, ale ja ją widzę. 
Ankieter:  Aha, widzi pan? 
Respondent:  Tak. 
Ankieter:  Mhm... To w takim razie... 
Respondent:  Ale nie mogę zdradzić specjalnie w ankiecie. Bo to jest dość takie chytre, jak zwykle. Kombinuję sobie takie plany tam i to rozmawiałem z prawnikiem, stwierdził, że to jest niewykluczone, że to jest najlepszy pomysł. Znaczy chodzi mi o organizację tego... w skrócie powiem - tego ośrodka kultury łemkowskiej. W miarę profesjonalnego, na tym polu. Ponieważ urząd marszałkowski jest instytucją prowadzącą, tak, różne ośrodki kultury, no różnego rodzaju... czy instytuty kultury. Chcielibyśmy, żeby nas ktoś prowadził, ale trochę na innych zasadach, niż prowadzi te, które prowadzi na podstawie tam ustawy o instytucjach kultury czy o działalności kulturalnej. Jest taka ustawa. Nas inaczej żeby potraktowali, bo jesteśmy ośrodkiem kultury mniejszości i on zawsze będzie miał problem jakiś z... My nie przystajemy do tych ram, które tam powiedzmy urzędnicy nawet w ustawie przewidzieli. My się wymykamy temu absolutnie 
Ankieter:  A czy słyszą panowie jakieś... o współpracy innych organizacji pozarządowych z samorządem lokalnym? 
Respondent:  No słyszałem. 
Ankieter:  A na czym ona polega? 
Respondent:  Myślę, że na dofinansowaniu. Nic więcej. 
Ankieter:  Przede wszystkim? 
Respondent:  Tak, przede wszystkim. 
Ankieter:  A o jakiejś innej współpracy? 
Respondent:  jakiego typu? 
Ankieter:  No właśnie chciałam się dowiedzieć, czy pan słyszał w ogóle, czy jest jeszcze jakiś inny sposób .yy współpracy z samorządem lokalnym, jaki miały może inne organizacje? 
Respondent:  Nie, dofinansowanie co najwyżej. Aha, byłem na szkoleniu takim, dla organizacji pozarządowych, zorganizowanym przez urząd marszałkowski, dotyczącym właśnie wniosków, pozyskiwania środków. 
Ankieter:  Rozumiem, że to było takie doszkalanie? 
Respondent:  No szkolenie. Szkolenie. 
Ankieter:  Mówił pan o tym wsparciu finansowym - czy... jak to wygląda, czy jeśli chodzi o wsparcie finansowe innych organizacji - czy tutaj są preferowane jakieś organizacje, czy raczej dostają finanse te wszystkie organizacje, które się zgłaszają? 
Respondent:  Nie, nie dostają na pewno .yy Cz są preferowane, czy nie, to ja nie wiem, to trzeba ich pytać - nie mnie. Natomiast nie podoba mi się jedno. Że jak mam jakiś plan imprezy, wydawnictwa - czegokolwiek i mam jakiś kosztorys (.3) i daję (), no to mi zaraz dzwonią urzędnicy i mówią tak: no dobrze, oferta przyjęta, podoba się nam, tak, ale na przykład (pisuje) pan o dwadzieścia tysięcy, nie możemy dać dwadzieścia tysięcy, możemy dać dziesięć. I to jest nieuczciwe. Nieuczciwe, to jest cios poniżej pasa. Bo jeżeli ja piszę, że na przykład chcę sobie na przykład, nie wiem (.3) - zorganizować występ tego teatru, powiedzmy jedynego zawodowego, to to ileś kosztuje. To co ja mam powiedzieć: żeby nam zrobili zniżkę studencką i za pięćdziesiąt procent wystąpili? No nie można tak zrobić. No pani rozumie. ((śmiech)) No przepraszam bardzo - albo dajemy całość i nie bawimy się w dziadostwo takie, że później przycinajcie koszty komu chcecie, bo to jest... no to nie jset współpraca. To jest dyktat. I często jest tak, no bardzo źle na tym wyszedł taki zespół, który jest na tych ziemiach zachodnich pod Stowarzyszeniem, właśnie że występowali o trzydzieści tysięcy, dostali szesnaście i oni ich nie wzięli. Tak? Bo się unieśli honorem. Że albo dacie tyle, albo nie bierzemy. No to nie wzięli. To za rok znowu nie dostali - boście nie chcieli wtedy. No jak trzeba mniejsze środki, to trzeba było z (czegoś zrezygnować), a jak w tamtym roku żeście nie chcieli, to w tym roku też nie dostaniecie. No. Więc można samemu sobie zaszkodzić w ten sposób. I to mi się nie podoba w takiej współpracy. Czyli to, że to przydzielanie środków... właściwie złe zasady są. I tyle. Tak powiem. 
Ankieter:  A z drugiej strony czy to by nie było tak, że jednak gdyby na przykład mniej organizacji otrzymywało te środki, jeśliby tak jakby całość funduszu była wydatkowana? 
Respondent:  Jeszcze raz. 
Ankieter:  No bo jaka jest alternatywa, zastanawiam się. Czy to by nie było jednak tak, że gdyby dofinansowanie było dla całkowitego wniosku, czyli całkowite dofinansowanie, sto procent, to czy nie mniej organizacji by wtedy dostawało? 
Respondent:  Przecież i tak nie wszyscy dostają. Tak, na pewno tak by było. Jeżeli oni mają konkurs - nie wiem, rozpisany na milion i muszą ten milion podzielić między pięćdziesiąt organizacji, to tak. Albo niechże się zastanowią - jeżeli obcinają, to może tak wszystkim obcinamy o pięćdziesiąt procent, tylko jakoś inaczej, według jakiegoś innego rozdzielnika. Przecież w tych wnioskach jest napisane, że na przykład ktoś chce wydać książkę, która ma tysiąc stron, tak sobie wyobrażam, że książkę, która mogłaby się ukazać w dwóch tomach, za rok drugi tom, na przykład. Dostaniecie, ale za rok na te kolejne pięćset stron. To wymyślam, absurdalny z sufitu przykład. Ale może tak. 
Ankieter:  Czyli rozwiązaniem by było ewentualnie zmodyfikowanie tych reguł przyznawania środków? 
Respondent:  Ja myślę. Mhm. 
Ankieter:  Dobrze, czy jeśli chodzi... żeby tak podsumować tę współprace z samorządem, to jak by pan miał zdefiniować - czym jest współpraca organizacji pozarządowych z samorządem? 
Respondent:  Czym jest? Tak? 
Ankieter:  Jak wygląda? 
Respondent:  Znaczy tak - ja myślę, że organizacje samorządowe robią to, co samorząd mógłby zrobić, ale gorzej. Albo za większe pieniądze. Natomiast organizacje samorządowe... pozarządowe, ze względu na to, że się specjalizują w jakiejś dziedzinie, wyręczają samorząd w jakichś tych dziedzinach, robią to coś, na czym się znają taniej i lepiej. Tak to widzę. I na tym polega ta współpraca. Właściwie na zrzucaniu odpowiedzialności, ja myślę. 
Ankieter:  Ale czy... znaczy na finansowaniu, tak? Bo... 
Respondent:  No tak tylko mi się (). Jeżeli zadania jakieś, które trzeba robić, bo przecież po tym... nie to, że oni dają pieniądze i "macie, róbcie sobie z tym, co chcecie". Nie, jeszcze trzeba sprawozdania pisać, a to już jest osobna epopeja. To są straszne, no. Czepiają się. No wydatkowanie środków to też pozostawia wiele do życzenia. Zawsze tam pewne są problemy, - na przykład że nie można przesuwać środków między tam różnymi... czy jakieś aneksy i tak dalej. Ja wiem, że to jest... pewien porządek musi być, ale to... Mogłyby się zmienić zasady. 
Ankieter:  Czyli jeśli chodzi o tą współpracę, to przede wszystkim zlecanie zadań. A czy jeszcze jakieś inne widzi pan pola, czy też możliwości współpracy pomiędzy organizacjami... 
Respondent:  Szkolenia. 
Ankieter:  Szkolenia, tak? 
Respondent:  Niech organizują, niech będzie jak najwięcej. My chętnie bierzemy udział w takich szkoleniach. 
Ankieter:  A jeszcze jakieś? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  Dobrze, już do ostatniego bloku będziemy przechodzić. Tak. Jak pan ocenia pozycję państwa stowarzyszenia w regionie? 
Respondent:  Najważniejsza jest. Znaczy pomijając tych, mówię, wrogów naszych, którzy ((głośny hałas - fragment niezrozumiały)), to nasze stowarzyszenie jest najmocniejsze. Moim zdaniem najmocniejsze, robi największą robotę na rzecz tej... Na rzecz tego... tej społeczności łemkowskiej. 
Ankieter:  Czyli to, że jest najważniejsze, wynika z tego, że robi najwięcej, czy jeszcze z jakichś innych... 
Respondent:  No i ze względu takich historycznych zaszłości, ale no... myślę, że robi najwięcej. Tak. Tak, mhm... Robi najwięcej. Tak. Tak, mhm... 
Ankieter:  Czyli w takim razie o pozycji... co wpływa na pozycje organizacji: () działalność, historia, tak jak w przypadku państwa i czy jeszcze jakieś elementy mogą świadczyć o takiej jakby sile organizacji? 
Respondent:  Oczywiście jakość członków, tak? To, że są... że elita należy do naszego stowarzyszenia. No tak! Tak mówię. 
Ankieter:  A jeszcze coś innego ewentualnie? 
Respondent:  Nie. 
Ankieter:  A jeszcze (miał pan powiedzieć co to jest siła oddziaływania organizacji). Jakby pan to określił? 
Respondent:  Jakby powiedzieć. Na bieżąco tej działalności, którą my teraz... to jest lokalna oczywiście. Ale biorą udział w naszych imprezach ludzie spoza, powiedzmy, Powiatu Gorlickiego, czy spoza Małopolski, z zagranicy, ze Słowacji, z Ukrainy przyjeżdżają do nas, z Ameryki. Mamy z nimi kontakty, więc oddziaływuje ta Bursa na nich też. A historycznie no to na całą Polskę, bo wszyscy maja w pamięci, że ta Bursa istniała kiedyś, miała pierwszorzędne znaczenie dla Łemków. 
Ankieter:  Czy słyszał pan o czymś takim, jak z konsultacje z organizacjami pozarządowymi, prowadzone przez samorząd? 
Respondent:  Słyszałem, ale nikt się ze mną w żadnej sprawie nie konsultował. 
Ankieter:  A jakby pan powiedział, co to były za konsultacje, o których pan słyszał. Czego dotyczyły? 
Respondent:  No... Czuha, czyli ta organizacja młodzieżowa miała takie konsultacje, dotyczące wprowadzenia tych nazw dwujęzycznych miejscowości. To na podstawie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych () był regionalny. To tutaj te konsultacje tego dotyczyły. 
Ankieter:  Ale wie, że () to stowarzyszenie, czy... 
Respondent:  Nie, władze gminne. Miejscowe tam na terenie tych gmin, gdzie się to miało odbyć. 
Ankieter:  A czy - jak pan uważa - czy państwa stowarzyszenie chciałoby brać udział w takich konsultacjach? 
Respondent:  Tak. Tak. Znaczy czy w zakresie takim, na którym się znamy przede wszystkim. Możemy mieć zdanie jakieś takie prywatnie. 
Ankieter:  A co państwu mogłyby dać takie konsultacje? 
Respondent:  Poczucie ważności. Że się ktoś liczy z naszym zdaniem, powiedzmy. No często merytorycznie, uważam, że jesteśmy przygotowani merytorycznie do rozstrzygania czy do... powiedzmy dawania wykładni nawet trudnym sprawom. 
Ankieter:  W kwestiach takich... 
Respondent:  ...które nas dotyczą. Ale no nie tylko. Nawet no powiedzmy no działalności kulturalnej czy oświatowej. Czy wydawniczej. Mamy już pewien dorobek, mamy pewne doświadczenie i na wielu rzeczach się znamy, a - uwaga - mamy sposób myślenia jakiś inny... Mamy inne doświadczenie za to, że musimy działać w jakichś... no innych niż powiedzmy organizacje pozarządowe .yy tych... warunkach. W związku z tym mamy nieco inne spojrzenie na te sprawy. Trochę więcej widzimy. No to właśnie w tej komisji wspólnej nieraz się tak odbywa, niektórzy są .yy powiedzmy urzędnicy zdziwieni, że tu my mamy takie zdanie właśnie, że... którego oni nie przewidzieli. Bo my mamy nieco inne potrzeby. 
Ankieter:  A ta komisja wspólna ()... 
Respondent:  Komisja wspólna rządu i mniejszości narodowych i etnicznych, która działa na podstawie ustawy z dnia... nie pamiętam którego, o mniejszościach narodowych i etnicznych. Też znowu jest... na pewno będzie na stronach MSWiA o tej komisji wspólnej. Też sprawozdanie z prac komisji i tak dalej będzie... 
Ankieter:  Czy ona działa w Warszawie, czy ona jest... ma jakieś regionalne... 
Respondent:  Nie, w Warszawie przy ministerstwie. Znaczy przy ministrze spraw wewnętrznych i administracji. 
Ankieter:  Ale czyli to państwo brali udział w spotkaniach tej komisji? 
Respondent:  I w Sejmie. 
Ankieter:  I jak pan to ocenia te... 
Respondent:  Ale to nie, ja nie należę do tej komisji, więc będę mówił, czy... Sam fakt istnienia - bardzo pozytywnie, tak jest. 
Ankieter:  A czy to ktoś z państwa organizacji... 
Respondent:  No jedna działaczka akurat ze Stowarzyszenia Ruska Bursa właśnie jest tam delegowana. 
Ankieter:  A mówi pan, że pozytywnie pan ocenia. Z jakiego powodu? 
Respondent:  No już są pewne zmiany wprowadzone no... jest łatwiej. Tyle mogę... bo są pewne zmiany, które postulowała ta komisja, są wprowadzone (opiniowania) do wniosków, () o pieniądze. Są pozytywy. 
Ankieter:  Czyli to chodzi o zmiany w ustawach? 
Respondent:  W ustawach też. Myślę, że oni konsultują różne rzeczy, dotyczące ustaw, ale na przykład dostęp do środków masowego przekazu. Organizacja szkolnictwa - co nas interesuje. Też () opiniowanie różnych rzeczy. 
Ankieter:  Dobrze, a jeśli miałby pan wyobrazić sobie taką osobę albo organizację, która reprezentuje organizacje pozarządowe w pana obszarze, to jak pan sądzi - czy to powinna być właśnie osoba czy też organizacja? Taki rzecznik organizacji pozarządowych.
Respondent:  Rzecznik. Nie organizacja. 
Ankieter:  Mhm... Pojedyncza osoba? 
Respondent:  Tak. Myślę, że pojedyncza osoba. Zdecydowanie. 
Ankieter:  Ale dlaczego jedna osoba byłaby lepsza, niż organizacja? 
Respondent:  Tak uważam, że jedna organizacja...Ponieważ nie ma rozmycia odpowiedzialności. 
Ankieter:  Czyli przede wszystkim to rozmycie odpowiedzialności. A jeszcze jakieś jakby plusy tego... tej pojedynczej osoby? 
Respondent:  A nie organizacja, tak? Bo ja się boję, że taka organizacja byłaby taką super-organizacją pożytku publicznego czy czegoś takiego. No ale no... Kto to miałby być? Bo co - jest jakaś konsultacja przed jakimiś, nie wiem, podjęciem jakiejś uchwały, ustawy o organizacjach pozarządowych? Nie wie pani tego? Byłbym raczej za jednoosobową odpowiedzialnością, jakimś takim prezesem czy kimś takim. Takim ciałem, które by... Do którego można byłoby się zwracać w różnych sprawach. Ale uważam, że bardzo ważne jest, tak, tak. Zdecydowanie. Ponieważ w tej chwili organizacji pozarządowych jest bardzo dużo. Działają w różnych dziedzinach, nie? Mają różne oczekiwania, różne potrzeby i tak dalej... Różne. Przeróżne. Tak że no... ale jedna osoba, nie organizacja. Jakiś urząd! O! Urząd. Po prostu nie organizacja. Bo ja rozumiem organizację, że kolejne stowarzyszenie, tak? Albo jakaś federacja stowarzyszeń. Nie, nie. Jedna osoba albo urząd. 
Ankieter:  Ale urząd mógłby być jakby urzędem przy samorządzie, czy niezależnie od... 
Respondent:  Nie, centralny urząd. Centralny urząd jakiś administracji. 
Ankieter:  Centralny to znaczy na całą Polskę, czy raczej regionalnie? 
Respondent:  Nie, raczej centralnie, centralnie. Nie, nie - ja z grubej rury. Ministerstwo. Bo w tej chwili organizacjami pożyt... tymi... pozarządowymi zajmują się w ministerstwach różne komórki. Większość organizacji ma interes do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, tak? Właśnie na tych stronach jest najwięcej informacji dla organizacji. No ale ja mówię. A my - to nie. My na przykład MSWiA. Są jakieś - ja sobie wyobrażam na przykład - organizacje pozarządowe, które prowadzą hospicjum czy jakieś domy pomocy społecznej, są z Ministerstwem Zdrowia na przykład bardziej związane. I tak dalej. O to mi chodzi. 
Ankieter:  Czyli powinien być taki centralny urząd, który by zbierał tak jakby... 
Respondent:  Tak. Bo oprócz takich branżowych... właśnie zainteresowania branżowego no istnieje jeszcze taki... nie wiem... zainteresowanie współpracą między organizacjami. Bo ja widzę potrzebę, ale jeden urząd. Jeden urząd. 
Ankieter:  Ale w jaki sposób powinna być wybierana osoba w takim razie, która... 
Respondent:  Mianowana przez premiera. Wszystko jedno. Byle kogo. To nie musi być wybierana przez organizacje, absolutnie nie. Jestem przeciwnikiem wyboru takiej osoby czy takiego urzędu przez organizacje same. Bo () w życiu sobie tego... nikogo mądrego nie wybiorą. Nie, musi to być mianowana osoba. 
Ankieter:  Dlaczego pan tak tutaj definitywnie uważa, że nie udałoby się tego... 
Respondent:  Na komisji wspólnej, mówię, mieliśmy wybrać dwóch - nie wybraliśmy. Było trochę dezorganizacji. Był problem. Znaczy nie to, że nie wybraliśmy z różnych innych przyczyn, takich pozamerytorycznych, no... 
Ankieter:  Czyli mogłoby się tutaj nie udać... 
Respondent:  Mogłoby się to nie udać. Mogłyby się organizacje skonfliktować, byłby krzyk na całą Polskę. 
Ankieter:  A w takim razie jakie kryteria powinna spełniać ta osoba, która by zostawała przedstawicielem? 
Respondent:  Powinna się znać na prawie. Koniec kropka. 
Ankieter:  Czyli przede wszystkim prawo. A jeszcze jakieś inne? 
Respondent:  No powinna się znać na... na prowadzeniu jakiejś działalności pozarządowej. Ale niekoniecznie. Prawo. Prawnik. Z wrażliwością społeczną, nazwijmy to - nie jakiś suchy adwokat czy ktoś, no nie. Ale nie - ktoś po prawie i koniec. Jednoosobowy urząd. Koniec kropka. 
Ankieter:  To tak na koniec jeszcze - czy chciałby pan coś od siebie dodać, jakiś komentarz albo coś, czego nie ()... 
Respondent:  Nie, ja wiem, ankieta była niezła moim zdaniem, bardzo dobra. Nie wiem kto tam ją zlecił, ale... 
Ankieter:  Dziękuję bardzo. 
Respondent:  Proszę bardzo.